Yewtere raɓɓiɗunde fii Sii'a

Aranunɗun taho :

Mofte Nulaaɗo on luutondirii e fii piiji boy wano mofte Luttuɗe ɗen kadi luutondiri hakkunde muuɗun non , Mofte Nulaaɗo on luutondirii moƴƴa tenti nande Fewdoko Nulaaɗo Alla on (صلى الله عليه وآله وسلم ) nawni e Fewdo koɓe faatii , kono tawi koɓe ɓuri luutondirnde e Fii muuɗun kofii imaamaaku ngun , wano Sahristaanii Wi'iri non wondema kaafa sortaaka hay'e nokku e Lislaamu on wano sortiraa fii imaamaaku ngun non e Nder jamaanu on fow .

   Sifa on luutondiral ɗon koko waɗata batte njano e Yimɓɓe ngooɗe , hara nun ngal luutondiral waɗaano Mi'sikaa ngal luutondiral wonu'ngal fewdoɗoo fow Waɗayno , hiɗa yi'aɓe hiɓe sendira lontan'ngal Jeyeengol e Guraysi yankooɓe ɓen , wano Sayyidinaa Abuu-Bakri wirnoo non wondema : imaamuuɓe ɓen fow Ko'e Guraysi yankooɓe ɓen wonata , tawaa woɓɓe Ngooɗe kadi hino wi'a : wano imaamaaku ngun wonirta E Guraysi yankooɓe ɓen non hino waawi wonde kadi e Ɓe hinaa Guraysi yankooɓe ɓen , wano Sayyidinaa Umaru wi'iri non : haranun Saalimu Mawlaa –Abii- Hujayfatu hino wuurunoo mi'jonnaynomo laamu ngun .  

 Ɓeeɗoo hino tawti Khawaariji yankooɓe ɓen wi'ungol imaamaaku ngun wonaa e Guraysi yankooɓe ɓen tun . Ko ɗun fow addi yoɓe wi'u wondema hino selli lontal Usmaani yankooɓe tirkii ɓen .

     Konon kadi tawirtaa hino ton woɓɓe ngooɗe Waɗuɓe Khaliifaaɓe ɓen njowo pette , sabu njogitangol Maɓɓe hadiise fillaaɗo , wondema Nelaaɗo hino maaki : ( simi feƴƴii lontan'ngal ko nduuɓi cappanɗe tati Ontuma non wonta jeyal lanccay'ngal ) . ɓayra duuɓi Cappanɗe tati ɗin yawtii , ɗun hawri fewdoko Sayyidinaa Al-hasana (A.S.M) waɗindi e Mu'aawiya Sulhu .

   Woodi e woɓɓe ngooɗe kadi wi'uɓe asku ɗun'ɗon , Tibbunde e on hadiise selluɗo lolli immornde e Nulaaɗo Alla on (صلى الله عليه وآله وسلم  ) o'maaki : (لاينقضي هذا الأمر حتى يمضي فيهم اثنا عشر خليفة كلهم من قريش ) wondema , Fiyaake lonta'ngol e diina kan lan'nataa haa'tuma Khaliifaaɓe sappoo'e ɗiɗo laamii feƴƴi , ɓen kadi fow Ko'jeyaaɓe e Guraysi yankooɓe ɓen .

    Kono ɓen ɓyduɓe e hoore Sappoo'e ɗiɗo on heɓi Nŋalɗere moƴƴa , ɓe woni hande kadi kala aruɗo Ɓaawo ( Khaliifaaɓe ɓen nayo ) hiɓe yaltina ɗuyta On'ɗon , ontuma ɓe naada e ɓen Khaliifaaɓe wi'aaɓe On'moɓe faalaa naadu'nde , wano oo'wi'eteeɗo Sayku Sulaymaana  hanafii o'faamii hadiise on moƴƴa , haa'o Himo wi'i wondema : ( en waawataa waɗunde hadiise on E ɓen Khaliifaaɓe nayo tun sabuna ɓe yonaali sappoo'e Ɗiɗo . en waawataa kadi wi'unde hadiise on ko'e ɓen Lamɓe banuu-umayya en yewti sabu hiɓe ɓuri sappooe Ɗiɗo ɗuuɗunde , en waawataa kadi wi'unde on hadiise Kofii banii Abbaasi en yewti sabu kanɓe kadi koɓe ɓuri On sappoo'e ɗiɗo ɗon kon  . haray komee si'en waɗu Hadiise on ɓen imaamuuɓe sappoo'e ɗiɗo jeyaaɓe e Geyngol suudu Anabiijo on (صلى الله عليه وآله وسلم  ) sabuna Hari ko kamɓe woniko ɓuri fow njonga ngol ngan'ndal Fewdo maɓɓe  ko kamɓɓe ɓuri fow teddunde e Reena'ngol , ɓuri fow hulu'ngol Allaahu on ɓuri fow Kadi toowungol ndambe e moƴƴungol .

Lurral arana'ngal e fii lontan'ngal :

Lurral fii lontan'ngal , ko ngal lurra waɗu'ngal Ñande : (saŋiifa banii saa'ida on ) ɗunko takko faata'ngol Nulaaɓo Alla on (صلى الله عليه وآله وسلم  ) lurral waɗi Hakkunde ɓen Sahaabaaɓe egguɓe Makka seenii Madiina e ɓen Sahaabaaɓe njeyaaɓe Madiina , fii ko Hombo lontotoo Annabiijo on (صلى الله عليه وآله وسلم  ) . Tawi ɓen iwuɓe Makka ndarnii Abuu-Bakri fii Lontan'ngal , ɓen njeyaaɓe Madiina ndarnii Sa'adi bun Ibaada –Al khajrajii- fii lontan'ngal . tawi hujja ɓen iwuɓe Maaka ko wi'u'ngol ko kamɓe attii fow ka Lislaamu e tawungol ko kamɓe woniko ɓuri njeydunde e Annabiijo on (صلى الله عليه وآله وسلم )  . tawi hujja ɓen Njeyaaɓe Madiina ɗon ko wi'u'ngol ko kamɓe werni Annabiijo on wallimo kadi , ɓayra tawii hujja maɓɓe Kan e fii lontan'ngal koko lo'i moƴƴa , tawi ko nandi e Ngañaneendi naatii e ɓerɗe woɓɓe e maɓɓe , iwuɓe Makka ɓen fooliɓe , ontuma ɓen tawanooɓe ka saŋiifa Ɗon wootani Sayyidinaa Abuu-Bakri , kono si'wanaatun On wi'eteeɗo Sa'adi bun ibaada kanko o'jamaaɗo Wootunde few haa Sayyidinaa Umar ari yaaɓimo ka Ɓernde tawi himo wi'a waree Sa'adi Alla wariima yo Sa'adi .  tawi hino ton fedde ngooɗe nde tawanooka ka Jonde saŋiifa , tawi kokoɓe andaali fii'muuɗun kon , Maa'ɗun hara ko sabu faata'ngol on ɓurɗo tangu ngun Fow teddunde on woni Nulaaɗo Alla on , harako ɗun Woniko teddi satti e maɓɓe , hiɓe reeni furee makko on Hino waalii ɗon hay'o fewnaaka ( lootaaka ) taho wanaa Fiikan o'surree . maa'ɗun hara ko ɓayra hooreejo nden Fedde on o'miijataano ( o'sikkataano ) julɓe ɓen waaway Wootan'ngol ngoɗɗo ngooɗe accamo ɗon , e hoore ɓe Fow maɓɓe ɓe wootan'nomo Ñande khadiiri khummu On e yeeso jamaa on fow , tawi ko immornde e Yamiroore Nulaaɗo Alla on (صلى الله عليه وآله وسلم ) .

   Ɓayra Ɓe lan'nii wootande Sayyidinaa Abuu-Bakri e Nden Ñalaande Ɓe ari ka kanko Sayyidinaa Alii (A.S.M) Hiɓe ɗaɓɓiramo yo'o wootan Sayyidinaa Abuu-Bakri , Kono o'jaɓaali ɗun few , o'bonniti kala ko ɓen iwruɓe Makka seeditoraynoo , o'maaki ( Ɓe seeditorii Leggan'ngal Ɓe yeebi Dimɗe ɗen ) , o'maaki kadi Si'tawii ko on'diisondiral koɓe jooɗinoo woniko jonniɓe Lontan'ngal , e ko honno ɗun wonirta diisondirteeɓe ɓen Tawaaka ? si'tawii ko sabu njeydi'ngal maɓɓe e Annabijo on woni koɓe seeditori haray hino ton Ɓurɗoɓe Ɓattaa'ngol e jeydu'ngol e Nulaaɗo on .