طهارت و نظافت يكى از امتيازات دين اسلام , اهميت فوق العاده اى است كه براى طهارت ونظافت قائل شده است تا آنجا كه نظافت را مبناى دين و طهارت را نصف ايمان شمرده است .
اسلام براى اينكه مسلمانان هميشه نظيف و پاكيزه باشند,طهارت و نظافت را مقدمه نماز و برخى اعمال ديگر قرار داده است .

آبــها مايعى كه حقيقتا به آن [آب ] گفته شود, پاك كننده است .
اما اگرحقيقتا آب نباشد, (مسأ له 23) بلكه مجازا به آن آب بگويند, پاك كننده نيست , و وضو وغسل هم با آن باطل است , مثل گلاب يا آب ميوه , اولى را آب مطلق و دومى را آب مضاف ميگويند.
آب مطلق پنج قسم است : آب كر, آب قليل , آب جارى , آب باران , آب چاه .

آب كر (مسأ له 24) آب كر بنابر احتياط مقدار آبى است كه ظرفى را كه طول وعرض وارتفاع آن سه وجب و نيم معمولى (1) است , پر كند.
حجم چنين آبى حدود 5/0 مترمكعب است .
اگر عين نجس يا چيزى كه نجس شده است به آب كر برسد در صورتى كه بو يا رنگ يا (مسأ له 25) طعم آن در اثر تماس با نجاست تغيير كند, بنابراحتياط نجس ميشود اگر چه اوصاف نجاست را به خود نگيرد, مثل آنكه خون در آب كر بريزند و آب سرخ نشود ولى زرد شود.
ولى اگر تغيير نكند يا تغييرش در اثر مجاورت يا غير نجاست باشد, نجس نميشود.
اگر عين نجس مانند خون به آبى كه بيشتر از اندازه كر است برسد وبو يا رنگ يا طعم (مسأ له 26) قسمتى از آن را تغيير دهد, مقدار تغيير نكرده نيز, اگر كمتراز كر باشد, نجس ميشود و اگر به اندازه كر يا بيشتر باشد, نجس نميشود.
آب فواره كه متصل به شبكه آب شهريست , اگر قطره قطره روى آب نجس بريزد آن (مسأ له 27) را پاك نميكند, مگر آنكه چيزى روى فواره بگيرند تا بطورپيوسته روى آب نجس بريزد.
و بنابر احتياط بايد با آب نجس مخلوط شود.
اگر چيز نجس را زير شيرى كه متصل به كر است بشويند, آبى كه ازآن چيز ميريزد اگر (مسأ له 28) متصل به كر باشد و بو يا رنگ يا طعم آن در اثر نجاست تغيير نكرده باشد و عين نجاست هم در آن نباشد, پاك است .
اگر آب كمتر از كر به آب نجس اضافه شود تماما نجس خواهد شدهر چند اين كار به (مسأ له 29) دفعات انجام شود و رنگ و بوى نجاست از بين برود.
بنابراين اگر مقدارى از آب كر يخ ببندد و باقى آن به قدر كر نباشد, چنانچه نجاست به آن برسد نجس ميشود, و هر قدر از يخ هم آب شود نجس است .
آبى كه به اندازه كر بوده اگر انسان شك كند از كر كمتر شده يا نه ,در صورتيكه مقدار (مسأ له 30) زيادى از آن آب بر نداشته باشند كه عرفا غير از آب سابق باشد مثل آب كر است , و آبى كه كمتر از كر بوده و انسان شك دارد به مقداركر شده يا نه , در حكم آب كمتر از كر است .
كر بودن آب از دو راه ثابت ميشود: اول : آنكه خود انسان يقين كند (مسأ له 31) (2).
دوم : آنكه دو مرد عادل خبر دهند.

آب قليل آب قليل آبى است كه كمتر از كر باشد و متصل به ماده نباشد و آب باران هم نباشد.
(مسأ له 32) آب قليل با برخورد با چيز نجس , نجس ميشود, ولى اگر با فشار به چيز نجس برسد (مسأ له 33) هر چند از پايين به بالا باشد مقدارى كه به نجس نرسيده ,پاك است .
آب قليلى كه براى برطرف كردن عين نجاست روى چيزنجس ريخته شود و از آن جدا (مسأ له 34) گردد, نجس است .
همچنين بايد از آب قليلى كه بعد ازبرطرف شدن عين نجاست براى آب كشيدن چيز نجس روى آن ميريزند و ازآن جدا ميشود, بنابر احتياط اجتناب كرد.
ولى آبى كه با آن موضع ادرار و مدفوع را ميشويند با پنج شرط اگر به بدن يا لباس ترشح كند پاك است , ولى در سايراستفاده ها بايد احتياط نمود: 1. بو يا رنگ يا طعم نجاست نگرفته باشد.
2. نجاستى از خارج به آن نرسيده باشد.
3. نجاست ديگرى مثل خون , با ادرار يا مدفوع بيرون نيامده باشد.
4. ذره هاى مدفوع در آب پيدا نباشد.
5. بيشتر از مقدار معمول , نجاست به اطراف موضع نرسيده باشد.

آب جارى آب جارى آبى است كه از زمين بجوشد و جريان داشته باشد مانندآب چشمه , آب (مسأ له 35 ) قنات .
(3) آب جارى اگر چه كمتر از كر باشد, چنانچه نجاست به آن برسد تا وقتى بو يا رنگ يا (مسأ له 36) طعم آن در اثر نجاست تغيير نكرده پاك است .
اگر نجاستى به آب جارى برسد و مقدارى از آن به واسطه نجاست تغيير كند فقط آن (مسأ له 37) قسمت و آبهاى بعد از آن اگر به اندازه كرنباشد, نجس است ,و قسمتهاى ديگرى كه متصل به چشمه است اگرچه كمتر از كر باشد پاك است .
آب چشمه اى كه جارى نيست ولى طورى است كه اگر ازآن بردارندباز ميجوشد, اگر به (مسأ له 38) مقدار آب كر نباشد در صورت ملاقات با نجس , بنابراحتياط نجس ميشود اگر چه اوصاف آن تغيير نكرده باشد.
چشمه اى كه مثلا در زمستان ميجوشد و در تابستان از جوشش ميافتد, فقط وقتى كه (مسأ له 39) ميجوشد آب جارى به حساب ميآيد.
آب حوضى كه كمتر از كر است , اگر به منبعى به اندازه كر متصل باشد با تماس با (مسأ له 40) نجاست , نجس نميشود.
شبكه آب شهرى كه از طريق لوله به آب سد يا منبعهاى ذخيره آب ختم ميشود, (مسأ له 41) بنابر احتياط در حكم آب كر است .
آبى كه از زمين نجوشد و كمتر از كر باشد, اگر در سراشيب با فشار جارى شود و به (مسأ له 42) نجاست برسد, قسمتى كه به نجس رسيده نجس ميشود و قسمت بالاى آن پاك است .

آب باران اگر باران يك مرتبه بر چيز نجسى كه عين نجس در آن نيست ,ببارد آنرا پاك ميكند (مسأ له 43) و بنابر احتياط بايد در فرش و لباس و مانند اينها, آب جذب شده با فشار يا بارش مداوم يا به هر نحو ديگر خارج شود.
ولى اگر چيزى به ادرار نجس شده باشد بنابر احتياط بايد دو مرتبه باران بر آن ببارد.
اگر عرفا بگويند باران ميآيد, كافيست ولى بنابر احتياط هر مرتبه بارش ,مقدارى است كه اگر بر زمين سخت ببارد بر آن جارى شود.
اگر باران به عين نجس ببارد و به جاى ديگر ترشح كند بنابراحتياط نجس است .
(مسأ له 44) و نيز اگر روى بام عين نجس باشد و باران بر آن ببارد, آبى كه به عين نجس رسيده و از سقف يا ناودان ميريزد, بنابر احتياط نجس است .
اگر باران بر زمين نجس ببارد, پاك ميشود و اگر بر زمين جارى شود و در حال باريدن (مسأ له 45) به جاى نجسى كه زير سقف است برسد آنرا نيز پاك ميكند مگر آنكه مضاف شود يا در اثر نجاست تغيير كند اگر باران بر خاك نجس ببارد و قبل از آنكه مضاف شود به همه آن برسد, پاك ميشود.
(مسأ له 46) آب باران اگر در جايى جمع شود, چنانچه موقعى كه باران ميباردچيز نجسى را در (مسأ له 47) آن بشويند و بو يا رنگ يا طعم آن عوض نشود, چيز نجس پاك ميشود.
اگر بر فرش پاكى كه روى زمين نجس است باران ببارد و در حال بارش بر زمين نجس (مسأ له 48) جارى شود, فرش نجس نميشود و زمين هم پاك ميگردد.
اگر آب باران يا آب ديگر, در گودالى جمع شود و كمتر از كر باشد,چنانچه بعد از قطع (مسأ له 49) شدن باران , نجاست به آن برسد, نجس ميشود.

آب چاه آب چاهى كه از زمين ميجوشد اگر چه كمتر از كر باشد چنانچه نجاست به آن برسد, (مسأ له 50) تا وقتى تغيير نكرده است , پاك است .
اگر نجاستى در چاه بريزد و بو يا رنگ يا مزه آب را تغيير دهد,نجس ميشود و موقعى (مسأ له 51) پاك ميشود كه آبى كه از چاه ميجوشد با آن مخلوطشود و بر آن غلبه كند و تغيير آن را از بين ببرد.

احكام آبها اگر چيز نجس به آب مضاف يا هر مايع ديگرى غير از آب برسد,نجس ميشود اگر چه (مسأ له 52) زياد باشد.
ولى در صورتيكه به اندازه كر باشد, بنابراحتياط نجس ميشود.
اما چنانچه از بالا روى چيز نجس بريزد و يا بافشار ازپايين به بالا رود, مقدارى كه به نجس نرسيده است , پاك است .
اگر آب مضاف نجس طورى با آب كر يا جارى مخلوطشود كه ديگربه آن آب مضاف (مسأ له 53) نگويند, پاك خواهد بود.
آبى كه مطلق بوده و معلوم نيست مضاف شده يا نه , مثل آب مطلق است يعنى چيز (مسأ له 54) نجس را پاك ميكند, و وضو و غسل هم با آن صحيح است .
و آبى كه مضاف بوده و معلوم نيست مطلق شده يا نه مثل آب مضاف است , يعنى چيز نجس را پاك نميكند, وضو و غسل هم با آن باطل است .
آبى كه معلوم نيست مطلق است يا مضاف , و معلوم نيست كه قبلامطلق يا مضاف (مسأ له 55) بوده , نجاست را پاك نميكند, وضو و غسل هم با آن باطل است و اگر به اندازه كر يا بيشتر باشد و نجاست به آن برسد, بنابر احتياط نجس ميشود.
آبى كه عين نجاست به آن برسد و بو يا رنگ يا طعم آن در اثرنجاست تغيير كند, اگر (مسأ له 56) چه كر يا جارى باشد, نجس ميشود.
نيز اگر بو يا رنگ يا طعم آب را نجاستى كه خارج از آن است تغيير دهد, بنابر احتياط نجس ميشود.
آبى كه بو يا رنگ يا طعم آن در اثر نجاست تغيير كرده است چنانچه به آب كر يا جارى (مسأ له 57) متصل شود يا باران بر آن ببارد و تغيير آن ازبين برود, پاك ميشود و بنابر احتياط بايد آب باران يا كر يا جارى با آن مخلوطشود و بر آن غلبه كند.
آب نجس با تصفيه كردن پاك نميشود.
اگر چيز نجس را در غير آب قليل آب بكشند, آبى كه بعد ازبيرون آوردن از آن ميريزد, (مسأ له 58) بنابر احتياط نجس است .
و نيز اگر از چيزهايى باشد كه بايد دو مرتبه آن را آب كشيد, آبى كه بعد از دفعه دوم از آن ميريزدبنابر احتياط نجس است .
آبى كه پاك بوده و معلوم نيست نجس شده است يا نه , همچنان پاك است و آبى كه (مسأ له 59) نجس بوده و معلوم نيست پاك شده است يا نه , همچنان نجس است .
نيمخورده سگ و خوك نجس است و بنابر احتياط نيمخورده كافرنيز نجس است .
(مسأ له 60) نيمخورده حيوانات حرام گوشت پاك و در غير مورد گربه خوردن آن مكروه است .

---

پاورقى 

1ـ سه وجب و نيم معمولى حدود 73 سانتى متر است .
2ـ اگر نوع مردم يقين يا اطمينان پيدا كنند و يا خود شخص اطمينان پيداكند و يا يك ثقه (فرد مورد اعتماد) خبر دهد كه آب كر است , بايد بين احكام كر و غيركر احتياط كند.
3ـ بعضى فقهأ , شبكه آب شهرى را به منزله آب جارى ميدانند ولى كسى كه وظيفه اش احتياط است بايد آن را به منزله آب كر بداند.