سرطانهاي شايع در زنان و راههاي پيشگيري

منور ميرشجاعان

با پيشرفت جوامع بشري، صنعتي شدن و گذار از زندگي سنتي به سمت مدرنيته، مسايل و مشكلات انساني نيز تحت تأثير اين تغييرات متحول شده است. زماني "وبا" و "طاعون" در كمين جمعيتهاي انساني بود و امروز بيماريهاي ديگري چون ناراحتيهاي قلبي و اعصاب، ايدز، سرطانها و... گريبانگير انسانهاست.سرطانها از جمله بيماريهايي هستند كه دانش و تحقيقات پيشرفته پزشكي هنوز نتوانسته است راهكارهايي اساسي براي پيشگيري از آنها بيابد.سرطانهايي چون ريه، خون، معده، روده، پوست، پروستات، استخوان و مري از شايعترين اين نوع بيماري هستند كه عموم مردم، در معرض ابتلاي به آن قرار دارند، ولي در اين ميان چند نوع سرطان به طور اختصاصي سلامت زنان را تهديد مي كند.سرطانهاي تخمدان، دهانه رحم، رحم و سينه مواردي هستند كه در كمين سلامت زنان بوده و مراقبت و تشخيص به موقع آن، مي تواند گامي بزرگ در حفظ سلامت آنان باشد.

سرطان سينه

سرطان سينه در بسياري از كشورهاي جهان، شايعترين علت مرگ و مير زنان است. به طوري كه در برخي از كشورها، مرگ و مير زنان بر اثر سرطان سينه پس از سرطان ريه در رتبه دوم قرار دارد. اين نوع سرطان در كشورهاي پيشرفته و صنعتي بيشتر بروز مي كند و با بالا رفتن سن، خطر شيوع آن افزايش مي يابد.سازمان جهاني بهداشت نيز سرطان سينه را شايعترين سرطان در بين زنان در سراسر جهان اعلام كرده است.آمارها نشان مي دهد كه در حال حاضر بيش از 22 ميليون نفر در دنيا به سرطان سينه مبتلا هستند و ساليانه حدود يك ميليون زن در جهان به اين بيماري مبتلا مي شوند.

دكتر فاطمه قائم مقامي، متخصص زنان و زايمان و فلوشيپ سرطانهاي زنان درباره اين سرطان به خبرنگار ما مي گويد: معاينه توسط خود بيمار، معاينه توسط پزشك و ماموگرافي 3 مرحله تشخيص اين سرطان در بين زنان است. آمارها نشان مي دهد كه در تمام دنيا 70 درصد موارد سرطان سينه را خود بيمار تشخيص داده و به پزشك مراجعه كرده است. بنابراين توصيه مي شود خانمها درباره هر حالت غير طبيعي در سينه ها با پزشك مشورت كنند.

وي مي افزايد: علاوه بر اين معاينه سينه بايد هر 6 ماه يك بار توسط پزشك انجام شود. چون اين سرطان معمولاً در سنين بالاي 50 سال پيش مي آيد، پزشكان خيلي زودتر توده هاي بيماري زا را تشخيص مي دهند.

دكتر قائم مقامي خاطرنشان مي كند: زنان 40 تا 50 ساله هر يك تا دو سال و بالاي 50 سال به صورت ساليانه ماموگرافي انجام دهند و البته در افرادي كه ريسك فاميلي اين سرطان را دارند لازم است در سن 35 ساگي يك بار ماموگرافي انجام دهند و بعد به فاصله 2 تا 3 سال يك بار ماموگرافي را تكرار كنند.

وي اظهار مي دارد: ديده شده كه برخي از بيماران براي تشخيص اين بيماري تقاضاي سونوگرافي مي كنند در حالي كه سونوگرافي براي غربالگري سرطان سينه انجام نمي شود، سونوگرافي فقط توده ها را مي تواند مشخص كند كه سفت يا داراي كيست هستند.

اين متخصص زنان و زايمان با اشاره به اينكه بسياري از افراد از ماموگرافي به خاطر استفاده اشعه اي مي ترسند، مي گويد: اشعه اي كه در ماموگرافي استفاده مي شود خيلي جزيي است، ولي به خانمهاي جوان زير 35 سال انجام ماموگرافي توصيه نمي شود و به طور كلي اين سرطان در سنين زير 25 سال اصلاً ديده نشده و خيلي بعيد است.

براساس نتايج يك پژوهش دانشگاهي، اقتصاد و زندگي 24 ساعته جامعه امروز، زنان را بيشتر در خطر ابتلا به سرطان سينه قرار داده است.طبق نظر پژوهشگران دانشگاه هاروارد، كار كردن مستمر در شيفت شب، خطر ابتلا به سرطان سينه را به مقدار 50 درصد افزايش مي دهد. هر چه زنان بيشتر در شيفت شبانه به كار مشغول باشند، به همان ميزان خطر بيماري بيشتر است و اين پژوهش نور مصنوعي محل كار را عامل اصلي مي داند.

سرطان دهانه رحم

سرطان دهانه رحم تنها سرطان قابل پيشگيري زنان است، غربالگري منظم و مرتب در كشورهاي پيشرفته دنيا باعث شده اين نوع سرطان به طور كلي ريشه كن شود. ولي در كشور ما براساس آمار بيماران بستري شده، تعداد مبتلايان به اين نوع سرطان بالاست.

دكتر قائم مقامي درباره اين نوع سرطان نيز اظهار مي دارد: سرطان دهانه رحم صد در صد قابل پيشگيري است، چون عامل ايجاد كننده آن نوعي ويروس است كه قبل از ايجاد سرطان، باعث تغييراتي در دهانه رحم مي شود كه براي تبديل اين ضايعات پيش سرطاني به سرطان دهانه رحم 10 تا 15 سال وقت نياز است.

وي مي گويد: بنابراين اگر ضايعات پيش سرطاني به موقع تشخيص داده شود، قطعاً با درمانهاي ساده اي چون برداشتن مخاط دهانه رحم يا با ليزر درماني مي توان از اين سرطان پيشگيري كرد. ولي متأسفانه در كشور ما زماني خانمها به پزشك مراجعه مي كنند كه بيماري در وضعيت پيشرفته خود است.

اين متخصص زنان و زايمان درباره پيشگيري از اين سرطان، خاطرنشان مي كند: به تمامي خانمهايي كه ازدواج كرده اند و بالاي 18 سال سن دارند، توصيه مي شود ساليانه تست "پاپ اسمير" انجام دهند كه در صورت منفي بودن نتايج، بعد از 3 بار مي توانند با فاصله هاي طولاني تر اين آزمايش را انجام دهند.

به گفته وي يكي از عوامل شيوع بالاي اين بيماري در كشور ما، بي توجهي و ناآگاهي زنان به انجام اين تست است به خصوص در مناطق دور افتاده و روستاها كه افراد زماني به پزشك مراجعه مي كنند كه سرطان در مراحل پيشرفته قرار گرفته است.

سرطان رحم

سرطان رحم در بسياري از كشورهاي جهان از بيماريهاي رايج و خطرناك زنان است و هر ساله دهها هزار نفر مبتلاي جديد دارد كه بيش از 30 درصد آن به مرگ مي انجامد.

هر چند كه به تازگي پزشكان چندين مركز تحقيقاتي اروپا در كاري مشترك، موفق به كشف واكسن جديدي براي جلوگيري از سرطان رحم شده اند و آن را گامي مثبت براي استفاده در كشورهايي كه از امكانات پزشكي كمتري برخوردارند، عنوان كرده اند. اما تا فراگير شدن آن، راه درازي پيش روست. دكتر فاطمه قائم مقامي درباره علايم اين سرطان مي گويد: سرطان رحم چون با خونريزي غير طبيعي بروز پيدا مي كند، در مرحله اوليه تشخيص داده مي شود. بنابراين پيش آگهي خوبي داشته و علاج پذير است.

وي مي افزايد: به طور كلي به خانمهايي كه در وضعيت طبيعي قرار دارند، غربالگري سرطان رحم توصيه نمي شود، و غربالگري تنها در بيماران چاق با سابقه فاميلي سرطان رحم، سينه و تخمدان و بيماران با سابقه سيكل هاي بدون تخمك گذاري توصيه مي شود.

به گفته اين استاد دانشگاه، در صورت بروز هر گونه خونريزي بعد از يائسگي و خونريزي غير طبيعي بعد از 35 سالگي، نمونه برداري از رحم به طور سرپايي و يا كورتاژ تشخيصي توصيه مي شود.

نتايج تحقيقات دانشمندان مركز تحقيقات سرطان لندن حاكي است، احتمال ابتلا به سرطان رحم در زنان بالاي 60 سال بيشتر شده است.

اين تحقيقات نشان مي دهد كه افزايش وزن بدن، بلوغ زودرس، يائسگي دير هنگام، هورمون درماني جايگزين تنها با استروژن، موجب افزايش خطر ابتلا به سرطان رحم مي شود و اين سرطان در زنان چاق 2 تا 3 برابر افزايش مي يابد. گفتني است، 60 درصد مرگ ناشي از سرطان رحم در كشورهاي توسعه يافته رخ مي دهد.

سرطان تخمدان

پس از سرطان سينه، سرطان تخمدان، از مرگبارترين نوع سرطان در زنان است. هر چند كه سرطان تخمدان، 5 درصد از سرطانهاي زنان را تشكيل مي دهد ولي بيش از نيمي از مرگ و مير سرطانهاي ويژه زنان را در برمي گيرد. چون در 75 درصد موارد، علايم آن با پيشرفت بيماري ظاهر مي شود.

آمارها نشان مي دهد، سالانه 14 هزار زن مبتلا به سرطان تخمدان در جهان جان خود را از دست مي دهند.

دكتر قائم مقامي عوامل اصلي چون عوامل ارثي و غير ارثي را در بروز اين بيماري مؤثر مي داند و مي گويد: عوامل فرعي چون محيط صنعتي و غيرصنعتي اجتماع، فرهنگ و تغذيه همچون غذاهاي چرب نيز زمينه ساز شيوع سرطان تخمك هستند.

وي با اشاره به اينكه روش غربالگري مناسبي مانند سرطان دهانه رحم براي تشخيص سرطان تخمدان وجود ندارد، مي افزايد: معاينه 6 ماه يك بار، سونوگرافي و آزمايش خون مي تواند در تشخيص اين بيماري كمك كند ولي انجام معاينه 6 ماه يك بار درست است كه ساده ترين و منطقي ترين راه تشخيص سرطان تخمدان در مراحل اوليه است، ولي 10 هزار مورد آزمايش بايد انجام شود تا يك مورد سرطان تخمدان كشف شود.

اين متخصص زنان و زايمان تصريح مي كند: روشهاي پاراكلينيكي مثل سونوگرافي واژينال و آزمايش خون مي تواند در تشخيص مراحل اوليه سرطان تخمدان مؤثر باشد، اما مطالعات انجام شده نشان مي دهد، انجام اين روشها براي همه مقرون به صرفه نيست.

وي اظهار مي دارد: بنابراين توصيه مي شود از آزمايش خون و سونوگرافي واژينال براي كساني كه در خطر ابتلاي بالا به اين سرطان هستند و سابقه خانوادگي اين سرطان را در فاميل درجه يك خود دارند، بين سن 25 تا 35 سالگي هر6 ماه يك بار براي تشخيص وضعيت تخمدانها و اندازه گيري آنتي ژنها استفاده شود.

دكتر قائم مقامي مي افزايد: افراد بالاي 35 سال كه سابقه فاميلي مثبت دارند، بعد از تكميل خانواده، تحت جراحي برداشتن تخمدان قرار مي گيرند تا از بروز اين بيماري پيشگيري شود. البته كمبود هورمون با مصرف جانشيني هورمون تأمين مي شود و برداشتن تخمدانها منجر به پوكي استخوان و عوارض ناشي از آن نمي شود.

وي اظهار مي دارد: با اولين بارداري خطر ابتلا به سرطان تخمدان تا 40 درصد كاهش مي يابد و در هر يك از بارداريهاي بعد نيز 14 درصد كاهش خطر وجود دارد. مشاهده شده كه زنان با سابقه نازايي 15 سال به بالا، بيشتر در معرض سرطان تخمدان هستند.

اين استاد دانشگاه خاطرنشان مي كند: نوعي ديگر سرطان تخمدان وجود دارد كه در زنان جوان پيش مي آيد كه متفاوت از نوع اخير است و اين سرطان از نظر آسيب شناسي حدود 5 تا 10 درصد كل سرطانهاي تخمدان را تشكيل مي دهد.

وي مي افزايد: اين نوع سرطان تخمدان پيش آگهي خوبي دارد و نياز به عمل جراحي وسيع نيست زيرا با برداشتن همان تخمدان مبتلا، باروري فرد حفظ مي شود و بعد در صورت لزوم اگر اعضاي ديگر نيز گرفتار شده باشند با شيمي درماني مي توان سلولهاي سرطاني را ريشه كن كرد. افراد مبتلا به اين نوع سرطان تخمدان حتي بقاي عمر صد در صد داشته اند.

شايان ذكر است، براساس تحقيقات جهاني، زنان آمريكايي 3 برابر بيشتر از زنان آسيايي به سرطان تخمدان مبتلا مي شوند.

بقاي عمر در سرطانهاي زنان

دكتر قائم مقامي درباره بقاي عمر در انواع مختلف سرطان زنان تصريح مي كند: همان طور كه گفته شد، سرطانهاي زنان شايعترين علت مرگ و مير آنان را تشكيل مي دهد. كسي كه به سرطان تخمدان دچار مي شود، چون بيماري در مراحل پيشرفته تشخيص داده مي شود، بقاي عمر زيادي ندارد و ممكن است 30 تا 40 درصد بقاي عمر 55 سال داشته باشند.

وي مي افزايد: در سرطان دهانه رحم، اگر بيماري در مراحل اوليه تشخيص داده شود، افراد تا 85 درصد بقاي عمر دارند.

به گفته اين متخصص زنان و زايمان، در ميان سرطانهاي زنان، خوش خيم ترين آن سرطان رحم است كه چون در مرحله اوليه تشخيص داده مي شود، بقاي عمر در اين مورد خيلي بيشتر از موارد ديگر يعني در حدود 90 درصد است.

منبع:روزنامه قدس