روايت
مى گويد: امام باقر(ع) در كربلا حضورداشت . در روايت ديگر پيامبر فرمود: "اى
جابر! فرزندى از فرزندان مرا خواهى ديد كه نام او محمّد است و شكافنده علم
..." در اواخر عمر جابر در كوچه هاى مدينه مى گشت. ناگاه كنيزى را ديد كه بچه
اى را در بغل دارد. بين اين روايات چه طور جمع مى شود؟
پاسخ:
برخى
از مورّخان و سيره نگاران عقيده دارند كه امام باقر(ع) در سال 57 هجرى در مدينه
متولد شد و در سال 114 هجرى در همان شهر رحلت نمود.(1) برخى از موخان عقيده دارند
حضرت در نهضت عاشورا حضور داشته است. مرحوم شيخ عباس قمى مى نويسد: "آن حضرت
امام باقر(ع) در واقعة كربلا حضور داشت و در آن وقت چهار سال از سن مباركش گذشته
بود."(2)
جابر
انصارى كه يكى از ياران بزرگ پيامبر اسلام (ص) و ازعلاقه مندان خاص خاندان نبوت
است، (3) مى گويد: روزى پيامبر (ص) به من فرمود: "بعد از من شخصى از خاندان
مرا خواهى ديد كه اسم او اسم من و قيافه و شكل او شبيه من خواه بود. او درهاى دانش
را به روى مردم خواهد گشود".
پيامبر
هنگامى اين پيشگويى را بيان نمود كه هنوز حضرت باقر(ع) چشم به جهان نگشوده بود.
سال ها از اين جريان گذشت . در زمان امام چهارم، روزى جابر از كوچه هاى مدينه عبور
مى كرد، چشمش به حضرت باقر(ع) افتاد. وقتى دقت كرد، ديد نشانه هايى كه پيامبر
فرمود، در او هست. پرسيد: اسم تو چيست؟ گفت : اسم من محمد بن على بن الحسين است.
جابر بر پيشانى او بوسه زد و گفت: جدت پيامبر به وسيلة من به تو سلام رساند.(4)
آيا
امام باقر(ع) در كربلا حضور داشته است؟
دو
ديدگاه وجود دارد برخى عقيده دارند حضرت در كربلا بود و اسير شده . برخى ديگر حضرت
امام را در كربلا قبول ندارند.
ملاقات
جابر با امام باقر(ع) با حضور حضرت در كربلا منافات ندارد. آن عده كه گفته اند
امام باقر (ع) در كربلا بود، اعتراف نموده اند كه حضرت كودك بود . اگر تولد امام
باقر(ع) را سال 57 هجرى بدانيم و حادثة كربلا در سال 61هجرى واقع شده باشد، امام
باقر(ع) حدود چهار سال داشته است بر اين اساس مى توان گفت: اگر ملاقات جابر قبل از
حادثة كربلا واقع شده باشد، حضرت كودك بوده است، و اگر بعد از حادثة كربلا باشد،
باز امام كودك بوده است.
در
برخى از روايات تصريح شده هنگام ملاقات جابر با امام باقر (ع) حضرت غلام يا مبى
بوده است.(5) اين دو واژه اصطلاحاً به كودكان اطلاق مى گردد.
از
سوى ديگر شايد جابر با امام باقر(ع) ملاقات هاى متعددى داشته است، چنان كه برخى
نويسندگان بدان تصريح كرده اند.(6)
اگر
جابر ملاقات هاى متعددى با امام باقر(ع) داشته باشد، منافات بين روايات وجود
ندارد، زيرا هر كدام از روايات ممكن است اشاره به يك ملاقات باشد. ، زيرا حضرت در
حالات متعدد بوده است.
نكتة
قابل دقت: با تحقيقاتى كه صورت گرفت، فهميده شد در روايان نيامده كه جابر هنگامى
كه امام باقر(ع) را ملاقات نمود، حضرت در بغل كنيزى بوده است. اگر امام باقر(ع) آن
قدر كوچك نباشد كه در بغل كنيز باشد، بين ملاقات جابر با امام باقر(ع) چه منافاتى
وجود دارد؟
منابع:
1.اعيان
الشيعه، ج 2، ص 493؛ مصطفى حسينى دشتى، معارف و معاريف، ج 9، ص 69؛ بحار ج 46،
ص212.
2.منتهى الآمال ، ج 2، ص 86.
3.مهدى پيشوايى، سيرة پيشوايان، ص 310.
4.بحارالأنوار، ج 46، ص 225 ـ 226؛ سيرة
پيشوايان ، ص 310 ـ 311.
5.بحارالانوار ، ج 46، ص 225 ـ 226.
6.سيرة پيشوايان ، ص 310 ـ 311.