حديث قدسى «لولاك لما خلقت الأفلاك» در كدام يك از مصادر شيعه و سنى آمده
است؟
پاسخ:
اين
روايت با دو مضمون (البته نه دقيقا همين عبارات) نقل شده است :
1 -
تنها در مورد رسول خدا ( صلى الله عليه وآله وسلم )
2-
در مورد اهل بيت عليهم السلام
مضمون
اول(فقط در مورد رسول خدا صلى الله عليه وآله):
در
مورد متن اول بايد گفت که اين مضمون ( عين عبارت يا شبيه آن ) به عنوان مضمون
حديث ( بدون سند ) در بسيارى از کتب شيعه و سنى آمده است . عده اى آن را به عنوان
روايت ( با سند يا بدون سند ) نقل کرده و عده اى نيز به آن استشهاد کرده اند :
نقل
به عنوان روايت :
حاکم
نيشابورى :
وى
مضمونى شبيه مضمون اين روايت را در دو جا نقل نموده و حتى آن را تصحيح نيز کرده
است :
الف)
ماجراى توسل حضرت آدم به رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم :
حدثنا
أبو سعيد عمرو بن محمد بن منصور العدل حدثنا أبو الحسن محمد بن إسحاق بن إبراهيم
الحنظلى حدثنا أبو الحارث عبد الله بن مسلم الفهرى حدثنا إسماعيل بن مسلمة أنبأ
عبد الرحمن بن زيد بن أسلم عن أبيه عن جده عن عمر بن الخطاب رضى الله عنه قال قال
رسول الله صلى الله عليه وسلم لما اقترف آدم الخطيئة قال يا رب أسألك بحق محمد
لما غفرت لى فقال الله يا آدم وكيف عرفت محمدا ولم أخلقه قال يا رب لأنك لما
خلقتنى بيدك ونفخت فى من روحك رفعت رأسى فرأيت على قوائم العرش مكتوبا لا إله إلا
الله محمد رسول الله فعلمت أنك لم تضف إلى اسمك إلا أحب الخلق إليك فقال الله صدقت
يا آدم إنه لأحب الخلق إلى ادعنى بحقه فقد غفرت لك ولولا محمد ما خلقتك .
هذا
حديث صحيح الإسناد
المستدرك
على الصحيحين ج2/ص672 شماره 4228
از
عمر بن خطاب نقل شده است که رسول خدا صلى الله عليه (وآله) وسلم فرمودند » وقتى که
آدم گناه را مرتکب شد گفت : خدايا تو را به حق محمد قسم مى دهم که من را ببخشى ؛
خداوند فرمود : چگونه محمد را شناختى با اينکه هنوز او را نيافريده ام ؟ پاسخ داد
: زيرا وقتى مرا با دست خويش آفريدى و در من از روح خويش دميدى ، سر خويش را بالا
گرفتم ؛ پس در پايه هاى عرش ديدم که نوشته است " لا اله الا الله محمد رسول
الله " ؛ پس دانستم که تو نام او را در کنار نام خويش آورده اى ، مگر به اين
علت که او محبوب ترين آفريدگان در نزد تو است ؛ خداوند فرمود : راست گفتى اى آدم ؛
او محبوب ترين آفريدگان نزد من است ؛ من را به حق او بخوان ؛ به تحقيق که تو را
آمرزيدم ؛ و اگر محمد نبود تو را نمى آفريدم .
اين
روايت سندش صحيح است .
مرحوم
علامه امينى در مورد تصحيح اين روايت مى فرمايند :
وأقر
صحته السبكى فى شفاء السقام ص 120 ، والسمهودى فى وفاء الوفاء ص 419 ، والقسطلانى
فى المواهب اللدنية ، والزرقانى فى شرحه 1 ص 44 ، والعزامى فى فرقان القرآن ص 117
.
الغدير
:ج 5 ص 435:
صحيح
بودن اين روايت را سبکى در شفاء السقام ص 120 و سمهودى در وفاء الوفاء ص 419 و
قسطلانى در مواهب و زرقانى در شرح خويش ج 1 ص 44 و عزامى در فرقان القرآن ص 117
تاييد کرده اند .
البته
ما تنها به برخى از مصادر دسترسى داشتيم که آن ها را براى شما نقل خواهيم نمود .
ب)
ماجراى توسل حضرت عيسى به رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم :
حدثنا
على بن حمشاد العدل إملاء حدثنا هارون بن العباس الهاشمى حدثنا جندل بن والق حدثنا
عمرو بن أوس الأنصارى حدثنا سعيد بن أبى عروبة عن قتادة عن سعيد بن المسيب عن بن
عباس رضى الله عنهما قال أوحى الله إلى عيسى عليه السلام يا عيسى آمن بمحمد وأمر
من أدركه من أمتك أن يؤمنوا به فلولا محمد ما خلقت آدم ولولا محمد ما خلقت الجنة
ولا النار ولقد خلقت العرش على الماء فاضطرب فكتبت عليه لا إله إلا الله محمد رسول
الله فسكن
هذا
حديث صحيح الإسناد ولم يخرجاه و المستدرك على الصحيحين ج2/ص671 شماره 4227
خداوند
به عيسى وحى کرد که اى عيسى ؛ به محمد ايمان بياور و دستور بده که هر کس از امت تو
در دوران او حضور يافت ، به او ايمان آورد ؛ پس بدرستيکه اگر محمد نبود آدم را
نمى آفريدم و اگر محمد نبود بهشت و دوزخ را نمى آفريدم و بدرستيکه عرش را بر روى
آب آفريدم پس به لرزش افتاد ؛ پس بر روى آن نوشتم لا اله الا الله محمد رسول الله
پس آرام گرفت .
اين
روايت سندش صحيح است ولى بخارى و مسلم آن را نياورده اند .
2-
تقى الدين سبکى :
او
نيز اين دو روايت را نقل کرده و سند آن ها را صحيح مى داند .
شفاء
السقام ص 295 باب حديث توسل آدم عليه السلام بالنبى صلى الله عليه وآله وسلم
3-
قندوزى :
وى
نيز در ينابيع المودة اين دو روايت را و تصحيح حاکم را نقل کرده و به آن ايرادى
نمى گيرد .
ينابيع
المودة ج 2ص 336 ش 980 و 981
4-
صالحى شامى :
وى
نيز در کتاب خويش در ابتدا روايت حضرت عيسى را و نيز تصحيح حاکم و سبکى و نيز
بلقينى را ( در کتاب فتاوى ) نقل مى کند و چند صفحه بعد روايت حضرت آدم را نقل مى
نمايد .
سبل
الهدى والرشاد ج 1 ص 74 و 85
5-
زينى دحلان :
وى
نيز روايت حضرت آدم و تصحيح حاکم را نقل مى نمايد . الدرر السنية فى الرد على
الوهابية ص 9
6-
ثعلبى :
وى
در تفسير خويش روايت حضرت عيسى را نقل مى نمايد .
تفسير
الثعلبى ج7/ص61
7-
أبو الشيخ الأنصارى :
مولف
كتاب طبقات المحدثين باصبهان متوفاى 369 نيز روايت حضرت عيسى را نقل مى نمايد .
طبقات
المحدثين بأصبهان ج3/ص287
8-
سيوطى:
او
نيز در الخصائص در ابتدا روايت حضرت عيسى را با مصادر ان و نيز روايت حضرت آدم را
همراه با نقل تصحيح حاکم را و اشکال ذهبى به جهالت وى به يکى از روات آن ( يعنى
ظاهرا روايت صحيح است ، زيرا اشکال ذهبى اين است که تنها يک راوى را نمى شناسد ،
يعنى روايت اشکال ديگرى ندارد ؛ اما وقتى حاکم آن را تصحيح کرده است ، يعنى آن
راوى را مى شناخته است ) نقل مى نمايد . الخصائص الكبرى ج1/ص12 و 14
9-
بيهقى:
او
نيز در کتاب دلائل النبوة روايت حضرت آدم را نقل مى نمايد . دلائل النبوة ج5/ص489
10-
حلبى :
على
بن برهان الدين حلبى نيز در کتاب معروف خويش "السيرة الحلبية"
روايت
حضرت آدم را نقل مى نمايد .
السيرة
الحلبية ج1/ص354
و
سپس روايت ديگرى را نقل کرده مى گويد :
وذكر
صاحب كتاب شفاء الصدور فى مختصره عن على بن أبى طالب رضى الله تعالى عنه عن النبي
صلى الله عليه وسلم عن الله عز وجل أنه قال يا محمد وعزتى وجلالى لولاك ما خلقت
أرضى ولا سمائى ولا رفعت هذه الخضراء لا بسطت هذه الغبراء وفى رواية عنه ولا خلقت
سماء ولا أرضا ولا طولا ولا عرضا . السيرة الحلبية ج1/ص357
صاحب
كتاب شفاء الصدور از على بن ابى طالب نقل کرده است که رسول خدا از خداوند نقل
فرمودند که ايشان فرموده اند اى محمد قسم به عزت وشوکت خودم که اگر تو نبودى من نه
زمينم را خلق مى کردم و نه آسمانم را و نه اين سبزه را بر اين تيرگى گسترش مى دادم
. و در روايتى از ايشان است که نه آسمان را خلق مى کردم و نه زمين را و نه طول و
عرضى را
11-
ابن کثير :
وى
نيز در کتاب معروف خويش "البداية والنهاية" در دو جا روايت حضرت آدم را
نقل مى نمايد :
البداية
والنهاية ج1/ص81 و ج2/ص322
12-
عجلونى :
عجلونى
از علماى به نام اهل سنت در کتاب کشف الخفاء اين روايت را با نقل از ديلمى از ابن
عمر نقل مى کند :
91
.أتانى جبريل فقال يا محمد لولاك ما خلقت الجنة ولولاك لما خلقت النار رواه
الديلمى عن ابن عمر . كشف الخفاء ج1/ص46
جبريل
به نزد من آمد و گفت اى محمد اگر تو نبودى بهشت را نمى آفريدم و اگر تو نبودى آتش
را نمى آفريدم اين روايت را ديلمى از ابن عمر نقل کرده است .
13-
لكنوى هندى:
لكنوى
هندى مى گويد :
قال على القارى فى تذكرة الموضوعات حديث لولاك لما خلقت الأفلاك قال العسقلانى
موضوع كذا فى الخلاصة لكن معناه صحيح فقد روى الديلمى عن ابن عباس مرفوعا أتانى
جبريل فقال قال الله يا محمد لولاك ما خلقت الجنة ولولاك ما خلقت النار انتهى
الآثار
المرفوعة اللكنوى الهندى ص44
ملا
على قارى در کتاب الموضوعات گفته است که روايت لولاک لما خلقت الافلاک را عسقلانى
مجعول مى داند . در کتاب خلاصه اين مطلب آمده است ؛ اما معنى اين روايت صحيح است .
زيرا ديلمى از ابن عباس روايت کرده است که جبريل نزد من آمد پس گفت که خداوند
فرموده اند اى محمد اگر تو نبودى من بهشت را نمى آفريدم و اگر تو نبودى من آتش را
نمى آفريدم
14-
محدث قاوقچى :
شبيه
همين مطلب که لکنوى هندى از ملا على قارى نقل مى کند در کتاب شرح إحقاق الحق آيت
الله مرعشي ج 1 ص 430 از اللؤلؤ المرصوع محدث قاوقچى از علماى اهل سنت ص 66 چاپ
مصر نقل شده است .
استشهاد
به مضمون اين روايت :
1-
ابى بکر دمياطى در اعانة الطالبين:
بكرى
دمياطى ( ابى بکر بن السيد محمد شطا ) از علماى معروف شافعى در کتاب خويش مى گويد
:
بل
هو أصل الايجاد لكل مخلوق ، كما قال ذو العزة والجلال : لولاك لولاك لما خلقت
الأفلاك .
إعانة
الطالبين ج 1 - ص 13
او
( رسول خدا ) اصل آفرينش هر مخلوقى است ؛ همانطور که خداوند فرموده اند : اگر تو
نبودى من افلاک را نمى آفريدم .
2-
ابن شهر آشوب در مناقب :
ابن
شهر آشوب نيز در کتاب مناقب آل أبى طالب مى گويد :
وقال
للحبيب : لولاك لما خلقت الأفلاك ، وقيل للخليل " وفديناه"
مناقب
آل أبى طالب - ابن شهر آشوب - ج 1 - ص 186
خداوند
به رسول خدا فرمود : اگر تو نبودى افلاک را نمى آفريدم و به ابراهيم خليل گفته شده
است که " ما براى او قربانى داديم"
3-
علامه مجلسى در بحار :
همين
مطلب را مرحوم علامه مجلسى در بحار الانوار نقل مى نمايند :
وقيل
للحبيب عليه السلام : " لولاك لما خلقت الأفلاك " وقيل للخليل عليه
السلام .
بحار
الأنوار - العلامة المجلسى - ج 16 - ص 406
4-
آلوسى در تفسير خويش :
آلوسى
نيز در تفسير خويش اشاره اى به اين روايت دارد و مى گويد :
*
( رب السموات والأرض وما بينهما ) * بدل من لفظ ربك وفى إبداله تعظيم لا يخفى
وإيماء على ما قيل إلى ما روى فى كتب الصوفية من الحديث القدسى لولاك لما خلقت
الأفلاك . تفسير الآلوسى - الآلوسى - ج 30 - ص 19
در
اين آيه فرموده است پروردگار آسمان و زمين و آنچه ميان آن دو است ؛ به جاى
پروردگار تو . و در اين جايگزينى تعظيمى است ( براى رسول خدا) که مخفى نمانده است
؛ و اشاره است - طبق نظر برخى - بر جمله اى که در کتابهاى صوفيه روايت شده است که
حديث قدسى لولاک لما خلقت الافلاک است .
5-
قندوزى در ينابيع المودة:
وى
نيز در کتاب معروف خويش مى گويد :
وقال
فى حديثه القدسى : " لولاك لما خلقت الأفلاك " .
ينابيع
المودة لذوى القربى - القندوزى - ج 1 - ص 24
و
خداوند در حديث قدسى خويش فرموده است : اگر تو نبودى افلاک را نمى آفريدم .
6-
مرحوم علامه طباطبايى در تفسير گرانسنگ الميزان :
وبذلك
يستصح ما ورد فى الحديث القدسى من خطابه تعالى لنبيه صلى الله عليه وآله وسلم : (
لولاك لما خلقت الأفلاك ) فإنه صلى الله عليه وآله وسلم أفضل الخلق . تفسير
الميزان ج 10ص 152
و
با همين بيان مضمون روايت قدسى خطاب به پيامبر ( صلى الله عليه وآله وسلم ) درست
مى شود که " اگر تو نبودى افلاک را نمى آفريدم " پس بدرستيکه ايشان
برترين آفريده است .
7-
سيد بدر الدين حسينى عاملي در حاشيه اصول کافى
وى
مى گويد :
كما
هو صريح " لولاك لما خلقت الأفلاك "
الحاشية
على أصول الكافى - السيد بدر الدين بن أحمد الحسينى العاملى - ص 58
همانطور
که اين مطلب صريح روايت لولاک لما خلقت الافلاک است .
8-
مولى محمد صالح مازندرانى در شرح اصول کافى :
ايشان
مى فرمايند :
كما
فى الحديث القدسى « لولاك لما خلقت الأفلاك »
شرح
أصول الكافى - مولى محمد صالح المازندرانى - ج 9 - ص 61
همانطور
که در حديث قدسى آمده است که " لولاک لما خلقت الافلاک"
مضمون
دوم ( همراه با ذکر اهل بيت ) :
اما
مضمون دوم در کتب شيعه آمده است . اين مضمون در کتاب هاى مختلف به چند کتاب آدرس
داده شده است :
1-
کشف اليقين :
اين
روايت را مرحوم علامه مجلسى در بحار از اين کتاب نقل مى نمايند .
36
- كشف اليقين : عن أبى جعفر بن بابويه برجال المخالفين رويناه من كتابه كتاب أخبار
الزهراء ، عن محمد بن الحسن بن سعيد ، عن فرات بن إبراهيم ، عن محمد بن على
الهمدانى ، عن أبى الحسن بن خلف بن موسى ، عن عبد الاعلى الصنعانى عن عبد الرزاق ،
عن معمر ، عن أبى يحيى ، عن مجاهد ، عن ابن عباس قال : ... يا محمد وعزتى وجلالى
لولاك لما خلقت آدم ، ولولا على ما خلقت الجنة ، لأنى بكم أجزى العباد يوم المعاد
بالثواب والعقاب
بحار
الأنوار - العلامة المجلسى - ج 40 - ص 18 - 21
از
كشف اليقين از ابو جعفر بن بابويه با سند اهل سنت : ما اين روايت را در کتاب اخبار
الزهراء از محمد بن الحسن بن سعيد از فرات بن ابراهيم از محمد بن على الهمدانى از
ابى الحسن بن خلف بن موسى از عبد الاعلى الصنعانى ار عبد الرزاق از معمر از ابى
يحيى از مجاهد از ابن عباس : ... اى محمد قسم به عزت و جلال خودم اگر تو نبودى آدم
را نمى آفريدم و اگر على نبود بهشت را نمى آفريدم ؛ زيرا من به خاطر شما بندگان را
در روز بازگشت پاداش و عقاب خواهم کرد .
که
البته نقل شدن اين روايت توسط اهل سنت دلالت بر صحت آن دارد ؛ زيرا ايشان انگيزه
اى براى جعل فضائل براى اهل بيت عليهم السلام خصوصا امير مومنان على عليه السلام
ندارند .
1-
معانى الاخبار :
روايت اول :
اين
روايت را مرحوم صدوق در اين کتاب شريف در باب "معنى حمل النبى صلى الله عليه
وآله لعلى عليه السلام" با سند ذيل نقل مى نمايند :
حدثنا
أحمد بن عيسى المكتب ، قال : حدثنا أحمد بن محمد الوراق ، قال : حدثنى بشر بن سعيد
بن قيلويه المعدل بالمرافقة قال : حدثنا عبد الجبار بن كثير التميمى اليمانى قال :
سمعت محمد بن حرب الهلالى أمير المدينة يقول : سألت جعفر بن محمد عليهما السلام
...
فأوحى
الله عز وجل إليهم : هذا نور من نورى أصله نبوة وفرعه إمامه ، أما النبوة فلمحمد
عبدى ورسولى ، وأما الإمامة فلعلى حجتى ووليى ولولاهما ما خلقت خلقى . معانى
الاخبار ص 350 روايت شماره 1
خداوند
عزوجل به ايشان وحى نمود که :اين نور از نور من است ؛ ريشه آن نبوت است و شاخه آن
امامت ؛ اما نبوت پس براى بنده من و فرستاده من محمد است و اما امامت پس براى حجت
من ولى من است و اگر آن دو نبودند آفرينش را نمى آفريدم .
روايت
دوم :
اين
روايت را مرحوم صدوق در اين کتاب شريف در باب " باب معنى الشجرة التى أكل
منها آدم وحواء " با سند ذيل نقل مى نمايند :
حدثنا
عبد الواحد بن محمد بن عبدوس النيسابورى العطار - رحمه الله - قال : حدثنا على بن
محمد بن قتيبة ، عن حمدان بن سليمان ، عن عبد السلام بن صالح الهروى ، قال : قلت
للرضا عليه السلام ...
و
متن آن چنين است :
فقال
آدم : يا رب من هؤلاء ؟ فقال ، عز وجل : يا آدم هؤلاء ذريتك وهم خير منك ومن جميع
خلقى ولولاهم ما خلقتك ولا خلقت الجنة والنار ولا السماء و الأرض
پس
آدم گفت : پروردگار من ، ايشان چه کسانى هستند؟ پس خداوند عز وجل فرمود : اى آدم
ايشان ذريه تو هستند و ايشان برتر از تواند و نيز از همه آفرينش ؛ و اگر ايشان
نبودند من تو را و نيز بهشت را و جهنم را و نه آسمان و زمين را نمى آفريدم .
روايت
سوم :
اين
روايت را مرحوم صدوق در اين کتاب شريف در باب " باب معنى الأمانة التى عرضت
على السماوات والأرض والجبال فأبين أن يحملنها وأشفقن منها وحملها الانسان "
با سند ذيل نقل مى نمايند :
حدثنا
أحمد بن محمد بن الهيثم العجلى - رضى الله عنه - قال ، حدثنا أبو العباس أحمد ين
يحيى بن زكريا القطان ، قال : حدثنا أبو محمد بكر بن عبد الله بن حبيب ، قال :
حدثنا تميم بن بهلول ، عن أبيه ، عن محمد بن سنان ، عن المفضل بن عمر ، قال : قال
أبو عبد الله عليه السلام...
و
متن آن چنين است :
فقال
الله جل جلاله : لولا هم ما خلقتكما ، هؤلاء خزنة علمى ، وأمنائى على سرى
پس
خداوند جل جلاله فرمود : اگر ايشان ( اهل بيت عليهم السلام )نبودند شما دوتن (آدم
و حوا) را نمى آفريدم
2-
علل الشرايع :
روايت
اول :
همين
روايت را با همين سند مرحوم صدوق در کتاب علل الشرائع باب" 139 - العلة التى
من أجلها لم يطق أمير المؤمنين " ع " حمل رسول الله صلى الله عليه وآله
لما أراد حط الأصنام من سطح الكعبة " آورده اند
علل
الشرائع ج 1 ص 173روايت اول
روايت
دوم :
همچنين
روايت ديگرى را در باب "باب 7 - العلة التى من أجلها صارت الأنبياء والرسل
والحجج صلوات الله عليهم أفضل من الملائكة " مي آورند که سند آن به شرح ذيل
است :
حدثنا
الحسن بن محمد سعيد الهاشمى قال : حدثنا فرات بن إبراهيم ابن فرات الكوفى قال :
حدثنا محمد بن أحمد بن على الهمدانى قال : حدثنى أبو الفضل العباس بن عبد الله
البخارى قال : حدثنا محمد بن القاسم بن إبراهيم بن محمد بن عبد الله بن القاسم بن
محمد بن أبى بكر قال : حدثنا عبد السلام بن صالح الهروى عن على بن موسى الرضا عن
أبيه موسى بن جعفر عن أبيه جعفر بن محمد عن أبيه محمد بن على عن أبيه على بن
الحسين عن أبيه الحسين بن على عن أبيه على ابن أبى طالب عليهم السلام قال : قال
رسول الله صلى الله عليه وآله
ومتن
آن چنين است که :
يا
على لولا نحن ما خلق الله آدم ولا حواء ولا الجنة ولا النار ، ولا السماء ولا
الأرض
علل
الشرايع ج 1 ص 5 شماره 1
اى
على اگر ما نبوديم خداوند آدم و حواء و بهشت و جهنم و آسمان و زمين را نمى آفريد
4-
عيون الاخبار :
روايت
اول :
مرحوم
شيخ صدوق روايت دوم کتاب علل الشرائع را در کتاب شريف عيون ذکر مى فرمايند :
عيون
أخبار الرضا ( عليه السلام ) ج 2 ص 237 ش 22
روايت
دوم :
ايشان
در اين کتاب روايت دوم کتاب معانى الاخبار را نيز نقل مى فرمايند :
عيون
أخبار الرضا ج 2 ص 274 ش 67
3-
کمال الدين :
مرحوم
شيخ صدوق روايت دوم کتاب علل الشرائع را در کتاب شريف کمال الدين نيز ذکر مى
فرمايند : كمال الدين ص 254 ش 4
5-
ينابيع المودة قندوزى :
جالب
اينجاست که اين عالم حنفى روايت دوم کتاب علل الشرائع را در کتاب خويش ينابيع ذکر
مى نمايد :
ينابيع
المودة ج 3 ص 378
6-
تفسير منسوب به امام حسن عسکرى :
فقال
لها رسول الله صلى الله عليه وآله : دعوتك لتشهدى لى بالنبوة بعد شهادتك لله
بالتوحيد ثم تشهدى [ بعد شهادتك لى ] لعلى عليه السلام هذا بالإمامة ، وأنه سندى
وظهرى وعضدى وفخرى [ وعزى ] ، ولولاه ما خلق الله عز وجل شيئا مما خلق .
تفسير
منسوب به امام حسن عسکرى ص 169
رسول
خدا (به درخت ) فرمودند: من تو را خواندم تا بعد از شهادت دادنت به يکتايى خدا
براى من شهادت به نبوت دهى و سپس بعد از اين شهادت براى اين على نيز شهادت به
امامت دهى و اينکه او ياور من و پشتيبان من و بازوى من و افتخار من و عزت من است و
اينکه اگر او نبود خداوند عز وجل چيزى را از آفرينش نمى آفريد .
7-
شرح الأخبار قاضى نعمان المغربى :
روايت
اول :
ايشان
در کتاب خويش روايت ذيل را با سند منقطع تا ابوهريرة نقل مى نمايند :
قال
: هؤلاء خمسة من ولدك لولاهم ما خلقتك ولا خلقت الجنة ولا النار ولا العرش ولا
الكرسى ولا السماء ولا الأرض ولا الملائكة ولا الانس ولا الجن . شرح الأخبار ج 2
ص 500 ش 884
خداوند
فرمود : ايشام پنج نفر از نسل تو هستند که اگر ايشان نبودند تو را نمى آفريدم و
بهشت را نيز نمى آفريدم و نه دوزخ را و نه عرش را و نه کرسى را و نه آسمان را و نه
زمين را و نه مردمان را و نه جنيان را
روايت
دوم :
روايت
ذيل نيز در اين کتاب شريف نقل شده است که :
قال
: يا آدم صفوتى من خلقى لولاهم ما خلقت الجنة ولا النار ، خلقت الجنة لهم ولمن
والاهم ، والنار لمن عاداهم .
شرح
الأخبار ج 3ص 6 ش 923
اى
آدم ايشان بر گزيدگان ِ آفريدگان هستند ؛ اگر ايشان نبودند بهشت را و آتش را نمى
آفريدم ؛ بهشت را براى ايشان و کسانى که ايشان را دوست بدارند آفريدم و آتش را
براى کسى که ايشان را دشمن بدارد .
8-
قصص الأنبياء
مرحوم
قطب راوندى در کتاب خويش روايت اول شرح الأخبار را با سند کامل از مرحوم شيخ صدوق
نقل مى نمايند :
وعن
ابن بابويه أخبرنا إبراهيم بن هارون الهيتى ، أخبرنا أبو بكر أحمد بن محمد بن عيسى
، أخبرنا محمد بن يزيد القاضى ، أخبرنا قتيبة بن سعيد ، أخبرنا الليث بن سعد
وإسماعيل بن جعفر عن أبيه ، عن أبى هريرة
قصص
الأنبياء ص 57 شماره 10
9-
فرائد السمطين :
روايت
اول شرح الأخبار را عالم سنى ، حموينى نيز در کتاب خويش نقل نموده است :
فرائد
السمطين ص 5 مخطوط و ج 1 ص 36 مطبوع رجوع شود به شرح احقاق الحق ج 9 ص 254 و نيز
نفحات الازهار ج 4 ص213
10-
أرجح المطالب :
علامه
سني الآمرتسرى در کتاب خويش ارجح المطالب روايت اول شرح الأخبار را از ابى هريرة
نقل مى کند :
أرجح
المطالب ص 461چاپ لاهور رجوع شود به شرح احقاق الحق ج 9 ص 203
11-
بحر المعارف :
وروى
فى بحر المعارف : لولاك لما خلقت الأفلاك ، ولولا على لما خلقتك . وفى ضياء
العالمين للشيخ أبى الحسن الجد الأمى للشيخ محمد حسن صاحب الجواهر بزيادة فقرة :
ولولا فاطمة لما خلقتكما . ونحوه من كتاب المرندى
مستدرك
سفينة البحار - الشيخ على النمازى الشاهرودى - ج 3 - ص 169
و
در بحر المعارف روايت کرده است که اگر تو نبودى افلاک را نمى آفريدم و اگر على
نبود تو را خلق نمى کردم و در ضياء العالمين شيخ ابى الحسن پدر بزرگ مادرى محم حسن
صاحب جواهر اضافه قطعه : "واگر فاطمه نبود شما دو تن را نمى آفريدم "
است ؛ وشبيه همين در کتاب مرندى آمده است .
12-
مجمع النورين فاضل هرندى :
الف)
مستدرک سفينة البحار از مجمع النورين
كتاب
مجمع النورين للفاضل المرندى قال : وفى الحديث القدسى : لولاك لما خلقت الأفلاك ،
ولولا على لما خلقتك ، كما ذكره الوحيد البهبهانى .
وروى فى بحر المعارف : لولاك لما خلقت الأفلاك ، ولولا على لما خلقتك . وفى ضياء
العالمين للشيخ أبى الحسن الجد الأمى للشيخ محمد حسن صاحب الجواهر بزيادة فقرة :
ولولا فاطمة لما خلقتكما . ونحوه من كتاب المرندى . مستدرك سفينة البحار - الشيخ
على النمازى الشاهرودى - ج 3 - ص 168
در
کتاب مجمع النورين فاضل هرندى آمده است که گفت : و در حديث قدسى است : اگر تو
نبودى افلاک را نمى آفريدم و اگر على نبود تو را خلق نمى کردم . همانطور که وحيد
بهبانى نقل کرده است . و در بحر المعارف روايت کرده است که اگر تو نبودى افلاک را
نمى آفريدم و اگر على نبود تو را خلق نمى کردم و در ضياء العالمين شيخ ابى الحسن
پدر بزرگ مادرى محم حسن صاحب جواهر اضافه قطعه : "واگر فاطمه نبود شما دو تن
را نمى آفريدم " است ؛ وشبيه همين در کتاب مرندى آمده است .
ب)
پاورقى شفاء الصدور فى شرح زيارة العاشور :
دقيقا
همين متن را از کتاب مجمع النورين نقل مى نمايد :
پاورقى
شفاء الصدور فى شرح زيارة العاشور للحاج ميرزا أبى الفضل الطهراني ج 2 ص 83
ج
) الأسرار الفاطمية شيخ محمد فاضل مسعودى :
فاطمة
الزهراء عليها السلام العلة الغائية
(
يا أحمد لولاك لما خلقت الأفلاك ، ولولا على لما خلقتك ، ولولا فاطمة لما خلقتكما
) (الجنة العاصمة : 148 ، مستدرك سفينة البحار : 3 / 334 عن مجمع النورين : 14 ،
عن العوالم : 44 . ) هذا الحديث من الأحاديث المأثورة التى رواها جابر بن عبد
الله الأنصارى عن رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم عن الله تبارك وتعالى .الأسرار
الفاطمية - الشيخ محمد فاضل المسعودى - ص 231
فاطمه
زهرا عليها السلام هدف نهايى :
اى
احمد اگر تو نبودى افلاک را نمى آفريدم و اگر على نبود تو را نمى آفريدم و اگر
فاطمه نبود شما دو تن را خلق نمى کردم .
(الجنة
العاصمة ص 148؛ مستدرک سفينة البحار از مجمع النورين از عوالم ) اين روايت از
رواياتى است که از جابر بن عبد الله الانصارى آن را از رسول خدا از خداوند نقل
کرده است .
13-
جنة العاصمة مير جهانى از کشف اللئالى :
نقل
از اين کتاب در مصادر ذيل صورت گرفته است :
الف)
شفاء الصدور فى شرح زيارة العاشور
كفى
فى سمو شأن الزهراء سلام الله عليها كلام خالقها لولا فاطمة لما خلقتكما : روى عن
الشيخ ابراهيم بن الحسن الذراق ، عن الشيخ على بن هلال الجزائرى ، عن الشيخ احمد
بن فهد الحلى ، عن الشيخ زين الدين على بن الحسن الخازن الحائرى ، عن الشيخ أبى
عبد الله محمد بن مكى الشهيد بطرقه المتصلة الى أبى جعفر محمد بن على بن موسى بن
بابويه القمى بطريقه الى جابر بن يزيد الجعفى ، عن جابر بن عبد الله الانصارى عن
رسول الله صلى الله عليه وآله عن الله تبارك وتعالى انه قال : يا احمد لولاك لما
خلقت الافلاك ، ولولا على لما خلقتك ، ولولا فاطمة لما خلقتكما . ثم قال جابر هذا
من الاسرار أمرنا رسول الله صلى الله عليه وآله بكتمانه الا من أهله . كشف اللئالى
لصالح بن عبد الوهاب بن العرندس - جنة العاصمة لمير جهانى 149 .
مؤلف
كتاب كشف اللئالى من علماء القرن التاسع من علماء الشيعة كان عالما ناسكا زاهدا
ورعا أديبا شاعرا توفى سنة 840 ودفن فى حله هيفاء ومدفنه مزار يتبرك به ورجال
الحديث من كبار الشيعة - راجع جنة العاصمة 149
شفاء
الصدور فى شرح زيارة العاشور ج 1 ص 225 پاورقى شماره يك
در
مقام والاى حضرت زهرا همين بس که آفريننده او در مورد او گفته است که اگر فاطمه
نبود شما ( رسول خدا و امير مومنان ) را نمى آفريدم .
از
شيخ ابراهيم بن الحسن الذراق روايت شده است که او از شيخ على بن هلال جزايرى روايت
کرده است از شيخ احمد بن فهد حلى از شيخ زين الدين على بن الحسن خازن حائرى از شيخ
ابى عبد الله محمد بن مکى شهيد با سند متصل خود او تا ابو جعفر محمد بن على بن
موسى بن بابويه قمى به سند ايشان تا جابر بن يزيد جعفى از جابر بن عبد الله انصارى
از رسول خدا که فرمودند : اى احمد اگر تو نبودى افلاک را نمى آفريدم و اگر على
نبود تو را خلق نمى کردم و اگر فاطمه زهرا نبود شما دو تن را نمى آفريدم ؛ سپس
جابر گفت : اين از اسرار است که رسول خدا ما را امر به پوشاندن آن داشته است مگر
از اهل آن ؛
کشف اللئالى نوشته صالح بن عبد الوهاب بن عرندس – جنة العاصمة ميرجهانى ص 149
مولف
کتاب کشف اللئالى از علماى قرن نهم و از علماى شيعه است که دانشمند و ديندار و
پرهيزکار و با تقوا و خوش بيان و شاعر بود و در سال 840 از دنيا رفته و در حله
هيفا دفن گرديد و مدفن او محل زيارت شده و مردم به آن تبرک مى نمايند ؛ و او از
بزرگان علماى حديث شيعه است در اين زمينه به کتاب جنة العاصة ص 149 مراجعه نماييد
.
ب)
الأسرار الفاطمية شيخ محمد فاضل مسعودى :
متن
كلمات ايشان در ذيل بحث " نقل از مجمع النورين فاضل هرندى قسمت ج" گذشت
الأسرار
الفاطمية - الشيخ محمد فاضل المسعودى - ص 231
14-
مصباح الانوار تاليف ابو الحسن البكرى استاد شهيد اول :
مصادرى
که اين روايت را از اين کتاب نقل کرده است عبارتند از :
الف)
مستدرك سفينة البحار
در
کتاب شريف مستدرک سفينة البحار اين مطلب را نقل کرده مى گويد :
أما
الحديث القدسى : " لولاك لما خلقت الأفلاك " فقد روى أبو الحسن البكرى
أستاذ الشهيد الثانى فى كتاب الأنوار عن أمير المؤمنين ( عليه السلام ) : أنه قال
: كان الله ولا شئ معه ، فأول ما خلق نور حبيبه محمد ( صلى الله عليه وآله ) قبل
خلق الماء والعرش والكرسى والسماوات والأرض واللوح والقلم - إلى أن قال : - والحق
تبارك وتعالى ينظر إليه ويقول : يا عبدى أنت المراد والمريد ، وأنت خيرتى من خلقى
وعزتى وجلالى لولاك لما خلقت الأفلاك . من أحبك أحببته . ومن أبغضك أبغضته – الخبر
.
مستدرك
سفينة البحار - الشيخ على النمازى الشاهرودى - ج 3 - ص 166
اما
حديث قدسى " اگر تو نبودى افلاک را نمى آفريدم " بدرستيکه ابو حسن بکرى
استاد شهيد ثانى در کتاب "الانوار" از امير مومنان روايت مى کند که
فرمودند : خداوند بود و چيزى همراه او نبود ؛ پس اولين چيزى که آفريد نور حبيب او
محمد بود قبل از آفرينش آب و عرش و کرسى و آسمان و زمين و لوح وقلم ... و خداوند
تبارک و تعالى نگاهى به او فرموده و گفت : اى بنده من تو مقصودى و تو اى که مى
خواهى و تو بهترين آفريده من هستى ؛ قسم به بزرگى و عظمت خودم که اگر تو نبودى
افلاک را نمى آفريدم ، هرکس تو را دوست بدارد او را دوست مى دارم و هرکس تو را
دشمن بدارد او را دشمن مى دارم ...
ب)
شفاء الصدور فى شرح زيارة العاشور:
حديث
لولاك لما خلقت الافلاك ولولا على لما خلقتك وحديث لولا رسول الله وعلى لما خلقت
العالم وحديث لولا اهل البيت لما خلقت العالم وحديث لولا فاطمة لما خلقتكما ) :
روى ابن الحسن البكرى استاد شهيد الثانى ( ره ) فى كتاب ( الانوار ) عن امير
المؤمنين ( ع ) انه قال كان الله ولا شئ معه ، فاول ما خلق نور حبيبه محمد قبل خلق
الماء والعرش والكرسى والسموات والارض واللوح والقلم . . . والحق تبارك وتعالى
ينظر اليه ويقول : يا عبدى انت المراد والمريد وانت خيرتى من خلقى وعزتى وجلالى
لولاك لما خلقت الافلاك من احبك احببته ، ومن ابغضك ابغضته ... شفاء الصدور فى شرح
زيارة العاشور ج 2 ص 83 پاورقى شماره 2
روايت
" اگر تو نبودى افلاک را نمى آفريدم و اگر على نبود تو را خلق نمى کردم
" و نيز روايت " اگر رسول خدا وعلى نبودند جهان را خلق نميکردم" و
روايت " اگر اهل بيت نبودند عالم را نمى آفريدم " و روايت " اگر
فاطمه نبود شما دو تن را نمى آفريدم " : ابن الحسن بکرى استاد شهيد ثانى در
کتاب " الانوار" از امير مومنان روايت مى کند که فرمود : خداوند بود و
چيزى همراه او نبود ؛ پس اولين چيزى که آفريد نور حبيب او محمد بود قبل از آفرينش
آب و عرش و کرسى و آسمان و زمين و لوح وقلم ... و خداوند تبارک و تعالى نگاهى به
او فرموده و گفت : اى بنده من تو مقصودى و تو اى که مى خواهى و تو بهترين آفريده
من هستى ؛ قسم به بزرگى و عظمت خودم که اگر تو نبودى افلاک را نمى آفريدم ، هرکس
تو را دوست بدارد او را دوست مى دارم و هرکس تو را دشمن بدارد او را دشمن مى دارم
...
ج
) الذريعة آقا بزرگ تهرانى :
(
مصباح الأنوار ) للشيخ أبى الحسن البكرى ، أستاذ الشهيد ، كما ينقل عنه السيد محمد
القطب فى تصانيفه ، منها فى ( فصل الخطاب ) نقل عنه حديث أول ما خلق الله نور
حبيبه وقال له لولاك لما خلقت الأفلاك . الذريعة آقا بزرگ تهراني ج 21 ص 102
كتاب
مصباح الانوار شيخ ابو الحسن بکرى استاد شهيد ؛ طبق آنچه سيد محمد قطب در کتاب هاى
خود آورده است ؛ يکى از آنها کتاب فصل الخطاب است که در آن از ايشان اين روايت را
نقل مى کند که : " اولين چيزى که خداوند آفريد نور حبيبش بود و به او گفت :
اگر تو نبودى افلاک رانمى آفريدم "
15-
ضياء العالمين:
وفى
ضياء العالمين للشيخ أبى الحسن الجد الأمى للشيخ محمد حسن صاحب الجواهر بزيادة
فقرة : ولولا فاطمة لما خلقتكما . ونحوه من كتاب المرندى
مستدرك
سفينة البحار - الشيخ على النمازى الشاهرودى - ج 3 - ص 169
و
در بحر المعارف روايت کرده است که اگر تو نبودى افلاک را نمى آفريدم و اگر على
نبود تو را خلق نمى کردم و در ضياء العالمين شيخ ابى الحسن پدر بزرگ مادرى محم حسن
صاحب جواهر اضافه قطعه : "واگر فاطمه نبود شما دو تن را نمى آفريدم "
است ؛ وشبيه همين در کتاب مرندى آمده است .
16-
کفاية الأثر :
مرحوم
خزاز قمى از علماى قرن پنجم هجرى در کتاب خويش دو روايت در اين زمينه ذکر مى
فرمايند :
روايت اول :
سند
روايت اول چنين است :
قال
هارون : وحدثنا حيدر بن محمد بن نعيم السمرقندى ، قال حدثنى أبو النصر محمد بن
مسعود العياشى ، عن يوسف بن المشحت البصرى ، قال حدثنا إسحاق بن الحارث ، قال
حدثنا محمد بن البشار ، عن محمد بن جعفر ، قال حدثنا شعبة ، عن هشام بن يزيد ، عن
أنس بن مالك قال : كنت أنا وأبو ذر وسلمان وزيد بن ثابت وزيد بن أرقم عند النبى
صلى الله عليه وآله وسلم
و
متن آن چنين است که :
فأوحى
الله إلى : يا محمد إنى اطلعت إلى الأرض اطلاعة فاخترتك منها فجعلتك نبيا ، ثم
اطلعت ثانيا فاخترت منها عليا فجعلته وصيك ووارث علمك والإمام بعدك ، وأخرج من
أصلابكما الذرية الطاهرة والأئمة المعصومين خزان علمى ، فلولاكم ما خلقت الدنيا
ولا الآخرة ولا الجنة ولا النار . کفاية الأثر ص 70 باب ما جاء عن أنس بن مالک من
النصوص
پس
خداوند بر من وحى نمود که اى محمد ؛ من به زمين نظر نمودم پس تو را از آن برگزيدم
و سپس تو را پيامبر قرار دادم ؛ سپس دوباره بر آن نظر نمودم پس على را از آن
برگزيدم و سپس او را جانشين تو و وارث علم تو و امام بعد از تو قرار دادم ؛ و از
نسل شما دو تن خاندانى پاک و امامانى معصومين را به عنوان خزانه علم خود بيرون
آوردم ؛ پس اگر شما نبوديد دنيا را و آخرت را و بهشت را و دوزخ را نمى آفريدم .
روايت دوم :
ثم
قال لى : يا على أنت الإمام والخليفة من بعدى ، حربك حربى وسلمك سلمى ، وأنت أبو
سبطى وزوج ابنتى ، من ذريتك الأئمة المطهرون ، فأنا سيد الأنبياء [ وأنت سيد
الأوصياء ، وأنا وأنت من شجرة واحدة ] ، ولولانا لم يخلق الجنة والنار ولا
الأنبياء ولا الملائكة . کفاية الأثر ص 157 باب ما روى عن امير المومنين من النصوص
سپس
(رسول خدا) به من فرمودند : اى على تو امام و خليفه بعد از من هستى ؛ دشمن تو دشمن
من و دوست تو ، دوست من است ؛ و تو پدر نوه من و همسر دختر من هستى ؛ امامان پاک
از نسل تو هستند ؛ پس من سرور انبيا هستم و تو سرور جانشينان ؛ و من و تو از يک
درخت هستيم ؛ و اگر ما نبوديم بهشت و دوزخ و انبيا و ملائکه آفريده نمى شدند .
اين
بود مقدارى از روايات شيعه و سنى در مورد روايت لولاک لما خلقت الافلاک و روايات
شبيه به آن و اقرار به صحيح بودن آن حتى از برخى علماى اهل سنت .
مؤسسه تحقيقاتى حضرت ولى عصر (عج)