امامزادگان شهرستان سارى

امامزاده يحيى (ع) - سارى

واقع در مرکز شهر سارى که از نظر داشتن درهاى متعدد و صندوق چوبى نفيس حائز اهميت هنرى و تاريخى است. ساختمان بقعه ذيل شماره ۲۱۲درآثار ملى ثبت شده است. اين بقعه مدفن امامزاده يحيى ، پر آوازه به فرزند امام موسى کاظم (ع) است که به اتفاق برادرش سيد حسن و خواهرش سيده سکينه در اين محل مدفون مى ‌باشند.

امامزاده  ابراهيم (ع) -  اسفندين

در بيست کيلومترى شمال شهر سارى ، در انتهاى روستا و ميان قبرستان عمومى، دور درختى را پارچه سبز زده اند و مدعى اند در گذشته اين محل امامزاده اى مدفون بوده است. اما اين ادعا تا کنون ثابت نشده است و در هيچ دوره يک از منابع و حتى در کتاب فرهنگ جغرافيايى آباديهاى کشور به ثبت نرسيده است .

امامزاده ابراهيم (ع) - ايول

اين بقعه تا شانزده کيلومترى خاورى شهر کياسر ( مرکز پخش چهار دانگه) نرسيده و به روستاى ايول، در ميان قبرستان باستانى و متروکه واقع شده است.

بقعه متعلق به دوره صفويه و شامل سر درب ، ايوان و حرم و دو گلدسته بود که بخشهايى از آن به جهت حفاريهاى غير مجاز فرو ريخته است. ايوان بقعه که شامل يک اتاق چهار در چهار با دو گلدسته دو مترى بود تخريب شده و بقاياى آن هنوز باقى است.

شالوده بنا از سنگ لاشه ، خشت و گل و گچ است، گنبدى کلاه خودى و تمام سنگچين بر فراز بقعه استوار ايستاده و پنجره کوچک در طرفين دارد. سنگ مزار پرکار و قديمى امامزاده، در گوشه اى افتاده است،حجاريهاى بسيار عالى دارد و کلمه ابراهيم بن محمد خوانده شده است.سنگ قبرهايى پيرامون بنا به چشم ميخورد که قديمى ترين تاريخى که ما به آن رسيديم سال 1108 ه.ق بود که نشان از قدمت مزار و گورستان پيرامون آن دارد.

متأسفانه بر اثرحفاريهاى غير مجاز70% بقعه تخريب شده و همين مقدار که مانده نشان از شکوه و عظمت بقعه در گذشته دارد.

امامزاده ابراهيم (ع)- پارچى کلا

اين بقعه در دوازده کيلومترى جنوب خاورى شهر سارى و در ابتداى روستاى پرچى يا پارچى کلا قرار دارد. بناى قبلى که از گل و سنگ لاشه بوده توسط حاج قاسم محمدى تخريب و در سال 1381 ه.ش  نوسازى شده است . بقعه کنونى شامل دو اتاق تو در تو با سقفى کوتاه و صندوقى آلومينيومى بر روى مرقد است. در صحن امامزاده نيز درختان آزاد بسيار بزرگ و تنومند مشاهده ميشود که عمر برخى از آنها به پيش از دو و نيم قرن ميرسد. متأسفانه از هويٌت صاحب مرقد اطلاعى حاصل نشد و خود اهالى نيز درباره وى چيزى نمى دانند.

امامزاده ابراهيم (ع) - پشرت

اين آرامگاه در سى کيلومترى شمال خاورى کياسر ( مرکز پخش چهار دانگه)، و قبل از روستاى کوات و در جنوب روستاى پشرت در بين باغات قرار دارد. بقعه بناى ساده ايست که از خشت و گل و با بام چوبى ساخته شده و در نزد اهالى از احترام فوق العاده اى برخوردار است. اهالى وى را شانزده ابراهيم بن حسن معرفى ميکنند و معتقدند که وى از کسان امامزاده على(ع) روستاى خلرد است.

امامزاده ابراهيم (ع)- جامخانه

اين بقعه در هيجده کيلومترى شرق شهر سارى، در روستاى جامخانه، در کوچه شهيد محمد باقرى واقع شده است.

بقعه اتاق ساده اى به ابعاد چهار در پنج متر است که بام آن را با پشم سيمان ( ايرانيت) پوشانيده و در سال 1383 ساخته اند. از هويٌت صاحب مرقد اطلاعى در دست نيست.

امامزاده ابراهيم (ع)-جماال الدٌين کلا

اين بقعه در شش کيلومترى جنوب خاورى کياسر (مرکز پخش چهار دانگه)، در ابتداى جاده منتهى به روستاى جمال الٌدين کلا واقع شده است.

بنايى ساده به طول چهارو عرض سه متر است که ايوانى چوبى به طول سه متربابام حلب سر دارد. درب آن از جانب شمال باز ميشود. در وسط بنا صندوقى به طول دو و عرض يک  متر قرار دارد که روى آن آن پارچه سبز نهاده اند از نسب نامه خفته در آن  اطلاعى حاصل نشد. جز اينکه اهالى آن را از نوادگان امام موسى کاظم(ع) ميدانند و براى آن احترام ويژه اى قائل اند.

امامزاده ابراهيم (ع)- خرچنگ

اين زيارتگاه در بيست و دو کيلومتر جنوب خاورى شهرسارى نرسيدده به آبادى خرچنگ، در کنار زمين فوتبال روستا قرار دارد.

بقعه،تازه ساخت و به صورت هشت ضلعى منتظم به ابعاد چهار متر است  که درب آن از جانب باز ميشود. در سه جهت بقعه، پنجره اى جهت نورگيرى تعبيه نموده اند که به کوههاى زيباى اطراف و مزارع شالى باز ميشود . تمام کف و ديوار بقعه کاشيکارى است و مدخل اصلى بقعه نيز کتيبه اى بر روى کاشى هايى به رنگ لاجوردى دارد که نوشته شده: ( آستانه مبارکه امامزاده ابراهيم (ع) تاسيس 1381 ه. ش ) در بالاى بقعه ، گنبدى به ارتفاع سه متر قرار گرفته که در انتهاى آن ، گنبد قيفى ديگرى از حلب تعبيه نموده اند . درست در زير همين گنبد ، قبر امامزاده قرار داردکه پارچه اى سبز بر روى آن نهاده اند . زمين زيارتگاه حدود پنج هزاراست و دور آن را حصار کرده اند. چشم انداز بقعه به جهت اشراف به کوه و ورود تجن که از باختر آبادى خرچنگ ميگذرد، فضاى زيبا و مطلوبى را براى زائران ايجاد کرده است.

امامزاده ابراهيم (ع)- درزى کلا

اين بقعه در سى و دو کيلومترى جنوب خاورى نکا ، در انتهاى روستاى درزى کلا واقع شده است.

بقعه، بنايى هشت ضلعى است که هر يک از اضلاع آن سه متر و درب آن از جانب مشرق باز ميشود . ارتفاع بقعه حدود چهار متر و پوشش و بام آن حلب سر است که ارتفاع آن دو متر و به صورت هرمى است. قبر امامزاده در آخر اتاق قرار دارد و صندوقى چوبى از آن محافظت ميکند،زمين زيارتگاه حدود ده هزار متر مربع است.

امامزاده ابراهيم (ع) – دنکسرک

اين بقعه در چهل و چهار کيلومترى شمال خاورى شهر سارى، در ابتداى روستاى دنکسرک و اقع است.

بنا متعلق به به دوره قاجاريه دو به شکل هشت ضلعى است .که هر يک از اين اضلاع آن چهار متر و پوشش ان بام حلب سر است. شالوده بنا از خشت و گل و آجر است که در ساليان اخيربخشهايى از آن را سيمان کارى و داخلش را گچ اندود کرده اند. ايوانى که مدخل اصلى بقعه در آن است از مشرق باز ميشودو شامل اتاقى به ابعاد پنج در پنج مترو دو پنجره قديمى در شمال و جنوب دارد. ارتفاع بقعه سه مترو بام آن  پشم سيمان (ايرانيت)است.صندوقى چوبى در مزار نصب است که از قدمت چندانى برخوردار نيست. از هويت خفته در آن اطلاعى حاصل نشد.

امامزاده ابراهيم (ع)- دينک

اين بقعه در شش کيلومترى شمال سارى ، در ميان گورستان بزرگ روستا واقع شده است.

بنايى تازه ساخت، کرسى بلند و برج گونه است که ارتفاع آن هفت متر و ارتفاع گنبد کوچک شلجمى از نوع حلب گذاشته اند.

از شمال و جنوب،دربى توسط پنج پلکان به بقعه راه مى يابد و تمام ديوار بقعه را با سنگ مرمر سفيد تزئين نموده اند. طرفين راه پقعه را با استفاده از دو ستون آهنى مر مر سفيد(ايرانيت)زده و ايوان کوچکى ساخته اند مساحت داخل بقعه بيش از بيست متر است و قبر امامزاده را به اندازه چهل سانتى متر بالا آورده و سپس با سنگ مرمر سياه تزيين نموده اند اين بنا در سال 1380ه.ش توسط اهالى محل ساخته شده و زمين زيارتگاه بيش از سه هزار و پانصدمتر است که بخشى از آن به عنوان زمين فوتبال و واليبال استفاده ميشود.

امامزاده ابراهيم (ع)- رودپشت

اين بقعه در هفت کبلومترى جنوب باخترى شهرسارى، در خارج روستاى رود پشت و در ميان درختان آزادواقع شده است.

بنايى مستطيل شکل به ابعاد هفده و در شش متر در دست ساخت است و زمين زيارتگاه حدودهزار متر مربع ميباشد. از هويت خفته در آن اطلاعى حاصل نشد.

امامزاده ابراهيم (ع)- سنگ ريزه

بناى ساده اى در انتهاى روستاى سنگ ريزه و در ميان انبوه درختان آزاد، که ارتفاع برخى از آنها  به بيش از چهل متر ميرسد  واقع شده است.

بقعه به صورت مربع مستطيل و شامل دو اتاق تو در تو است که مدفن امامزاده در وسط اتاق دوم قراردارد . پوشش بام بقعه حلب سرو جلوى ان را با استفاده از آهن و پشم سيمان (ايرانيت) تبديل به ايوان نموده اند. به جهت ارتفاع بلند درختان و شاخه و برگهاى زياد آن، نور خورشيد به ندرت به سطح همکف زمين ميرسد، همين امر باعث شده که تمام صحن هزار مترى حرم، سايه بانى براى زوٌار باشد.

متاسفانه از هويت صاحب مرقد اطلاع دقيقى حاصل نشد و اهالى او را از نوادگان امام موسى کاظم(ع) ميدانند و براى وى احترام فوق العاده اى قائلند.

امامزاده ابراهيم (ع)- سواسره

اين بقعه در بيست کيلومترى جنوب کياسر ( مرکز بخش چهار دانگه) بعد از روستاى ايلال و آغوزگله و در خارج روستاى سواسره واقع شده است.

در کوچه اى که حوزه بزرگ امير المومنين (ع) در آن قرار دارد، پس از عبور از يک کيلومتر جاده ى خاکى، به بقعه تازه ساخت ساده اى ميرسيم که ابعاد هفت در شش متر و شامل دو اتاق تو در تو است ، قبر امامزاده بدون هيچ تزئينى در اتاق دوم قرار گرفته که پارچه هاى سبزروى آن انداخته اند. بام بقعه پشم سيمان (ايرانيت است و هيچ امکانات رفاهى در آن يافت نميشود . چشم انداز بقعه فوق العاده زيباست.

امامزاده ابراهيم (ع)- سوچلما

اين بقعه در چهل و پنچ کيلومترى جنوب خاورى شهر نکا ، در بالاى کوههاى روستاى سوچلما واقع شده و چشم انداز آن فوق العاده زيبا و ديدنى است، جز اينکه بيش از پانزده کيلومترجاده خاکى دارد و در فصل زمستان تردد به آن امکان پذير نيست.

بناى قبلى که از خشت و گل بوده و بجاى آن بناى ساده با بلوک سيمانى در سال 1380 ه.ش ساخته اند . بام بقعه پشم سيمان (ايرانيت)و درب آن از جانب جنوب غربى باز ميابد.قبر امامزاده را در سه طبقه تعبيه نموده اند و دور آن را صندوقى به ابعاد دو در يک و بيست سانتيمتر به ارتفاع يک و ده سانتى متر گذاشته اند.

زوار زيادى به جهت بروز کرا مات  به اين نقطه روى مى آورند. تصوير افراد زيادى که شفا يافتند در ديوار بقعه نصب است .تعداد ده واحد آلاچيق چوبى به وسيله کسانيکه شفا گرفته اندساخته شده است. چهار زائر سرا که يکى از انها با بلوک به ابعاد4×5 متر و سه واحدديگر انهابا چوب و به ابعاد12×4متر و 3×4متر،همگى توسط شفاگرفتگان،به اين آستانه تقديم شده است .

از آن مهمتر،فرد خيريکه ارادت خاص به اين بقعه و امامزاده داشت، چهار کيلومتر لوله کشى آب جهت رساندن به بقعه را از کوه مجاور متقبل شده و شخص ديگرى نيز موتور برق ديزلى بزرگى را به آستانه وقف نموده که همگى آن گوياى ارادت قلبى دوستداران اهل بيت(ع) به اين مزار دارد.

درباره شخصيت مدفون  در بقعه ، گفته هاى مردم يکى است. آنها معتقدند که سيد ابراهيم پس از جراحت در جنگ ، از خوف دشمنان به اين منطقه پناه برده است. چوپانى آن حضرت را در اين مکان پيدا مينمايد و پس از مراقبت آخر الامر سيد از جراحات زياد به شهادت نايل ميآيد.

داستان فوق با گزارشهاى تاريخى نيز سازگار ى دارد. زيرا در ارديبهشت سال 260- ه.ق هنگامى که يعقوب بن ليث صفارى جهت سرنگونى دولت نوپاى علوى به منطقه طبرستان- سارى لشکر کشيد. جنگ سختى بين سادات و مهاجمان درگرفت و در اين جنگ حسن عقيقى حسينى، حاکم سارى، حمزه اکبر و اصغر حسنى و جميع کثيرى از سادات به شهادت رسيدندو همراهان داعى کبيرکه تعداد آنان را پانصد تن و همه از سادات حسنى و حسينى و طيٌارى بودند از گرد وى پراکنده شدند و به کوههاى اطراف پناه بردند.

حسن بن زيد داعى نيز تاب مقاومت در مقابل انبوه سربازان  يعقوب ليث نياورد و به آمل گريخت. در اين ميان بيشترين شجاعت و دليرى که از خود نشان دادند ، فرزندان على بن عبد الرحمن الشجرى، و برادرش حسين بدست سپاهان يعقوب افتادند و در حاليکه جراحات زيادى در بدن  داشتند در راه طبرستان به نيشابور به شهادت رسيدند. به احتمال قوى پدر آنان ابراهيم در همين جنگ زخمى و به ارتفاعات سارى پناهنده شدو با زخمهاى فراوانى که به او رسيده بود به شهادت رسيد. نسب شريفش با پنج واسطه به امام حسن مجتبى(ع) منتهى ميشود که از قرار ذيل است:

ابراهيم بن على بن عبدالرحمن الشجرى بن قاسم بن حسن زيد بن امام حسن (ع).

وى سيدى جليل القدر، عظيم ااشآن و بسيار  بزرگوار بود او به عطار شهرت داشت و داراى سه فرزند به اسامى محمد ابوزيد که وزير دولت علوى طبرستان و اولين شخص پس از حسن بن داعى بود. عباس و حسن که بدست سربازان يعقوب ليث دستگير و به شهادت رسيدند. ابوالفرج اصفهانى فرزند چهارمى بنام حسين را ذکر نموده که او نيز بدست سربازان يعقوب به شهادت رسيده است.

پدر ابراهيم، على، سيدى محترم و فقيهى فاضل و بزرگوار در مدينه بود که در سال 250 ه ق در همانجا وفات يافت. اکثر برادران سيد ابراهيم از شهداء و جهادگران بنام شيعه اند . برادر بزرگش سيد يحيى همان سدبزرگوارى است که در قزوين قيام نمود و در ورامين به شهادت رسيد و اينک آرامگاهى منسوب به او در روستاى کهنه گل ورامين وجود دارد.

برادرزاده اش يحيى بن زيد بن على بن عبدالرحمن الشجرى، از سوى دولت علويان، امارت گرگان را عهده دار بود که بدست سربازان يعقوب ليث در شهر گنبد فعلى به شهادت رسيدو اينک آرامگاه او به يحيى بن زيد شهرت دارد. ديگر نوادگان و فرزندان برادران او، همگى در سارى ، آمل ، گرگان، از بزرگان سادات ، و قضات و نقيب بوده اند و بالغ بر دويست سال رياست معنوى و اجتماعى طبرستان را بعهده داشته اند . شرح حال آنان در کتاب مزارات طبرستان به تفصيل نگاشته و اشاره به مرقد شان شده است.

امامزاده ابراهيم (ع)- کالش کلا

اين بقعه در پانزده کيلومترى شمال باخترى سارى، در ميان گورستان عمومى روستاى گالش کلا واقع شده است.

بنايى تازه ساخت به شکل مستطيل به ابعاد 21×10متر است که توسط يازده پلکان به فضاى اول آن که به عنوان مسجد استفاده ميشود راه ميابد و سپس درى به بقعه اصلى که مرقد امامزاده در آن است تعبيه نموده اند بقعه شامل دو اتاق تو در توست و چندين پنجره جهت نورگيرى دارد و پوشش بام آندحلب اسراست. صندوق بلند چوبى بر روى قبر نهاده اند تا از مرقد محافظت شود که هيچ اثر هنرى ندارد.

درب جداگانه اى از جانب مغرب بقعه،توسط هفت پلکان به مرقد راه ميابد. در مقابل همين راه پله ها سرويسهاى بهداشتى، سقاخانه،غسالخانه،گورستان و فضاى سبزقرار داردو مجموع زمين زيارتگاه حدود شانزده هزار و سيصد متر است.بخشى از اين زمين به عنوان زمين فوتبال نوجوانان استفاده ميشود.

خفته در مزاررا برادر امامزاده عبدالله مدفون در همين روستا ميدانند اما از نسب آن اطلاعى ندارند و ما هم به سندى که به شجره نامه آن رهنمون سازد بر نخورده ايم.

امامزاده ابراهيم (ع)- ماچک پشت

در پانزده کيلومترى شمال خاورى قائمشهر، و بيست و هفت کيلومترى شهر سارى ، روستاى بزرگ و سرسبز ماچک پشت  واقع است . در ميان گورستان عمومى روستا و گلزار شهداى اين آبادى ،بعقه ى کوچک و قديمى امامزاده ابراهيم (ع) ، معروف به سه تن ، قرار دارد که در نزد اهالى از احترام وقداست قابل توجهى برخوردار است.

بنا به شکل مربع پنج متر است که جلوى آن مسقف و روباز وبه شکل ايوان است که درب بقعه از همين ايوان باز ميشودد دو لنگه درب بسيار قديمى در ورودى بقعه  نصب است که در بالاى آن نوشته شده :

« عمل الخير فى اليد غلامعلي- نجارى استاد غلامرضا- اللهم صل على محمد(ص)،على(ع)، فاطمه(س)،حسن(ع) و حسين(ع)- لاالله الا الله محمد رسول الله »

از چگونگى بنا ونحوه بکارگيرى خشت و گل ، معلوم ميشود که اصل بنا متعلق به اوايل دوره قاجاريه است که تعميراتى در سال 1360ه .ش بر آن انجام شده است. صندوق چوبى بزرگى به ابعاد 3×2×70/1 سانتى متر در وسط بنا است که آثار قدمت در آن مشاهده  ميشود. تابلوهايى در ديوار بقعه نصب است حکايت از شفا يافتن عده اى از زوار در اين حرم آسمانى دارد.

اتاقکى متصل به بقعه ساختند که متعلق به قبور خانوادگى آل رفيعى است . زمين زيارتگاه حدود 3500 متر مربع ا است و در شمال آن رودخانه ماچک جريان دارد.در صحن امامزاده، بقعه کوچک ديگرى است که نتعلق به يکى از سادات خوش ضمير محلى است که حدود پنجاه سال فبل وفات يافته و اين بناى يادبود را براى او بر پا نموده اند . بر اساس نوشته ى داخل بقعه خفتگان در آن امامزاده سيد ابراهيم و سيد محمد و عمه آنها ، سيده زينب خاتون  از نوادگان امام سجاد (ع) معرفى شده اند . طبق اين ادعا خفتگان  در اين مزار به احتمال قرين به يقين سيد ابراهيم گياکى و محمد ابوحب فرزندان هادى بن جعفر بم محمد بن حسن بن احمد المنقذى بن جعفر بن عبدالله العقيقى بن حسين الاصغر بن امام سجاد (ع) ميباشد .

اين دو با سه برادرو پسرعموهاى خود در شهر سارى ميزيسته اند و از موقعيت ممتازى برخوردار بودند و از بزرگان سادات اين شهر بشمار ميرفتند.

ظاهرا نخستين شخص از اين خاندان که به طبرستان و سارى مهاجرت کرد فرزند احمد المنقذى بن جعفر بن عبدالله العقيقى است. زيرا عبيدلى نسابه مينويسد: فرزندان او در طبرستان ميباشندو يجب ان يسل عن خبر هم و حالهم- واجب است که از اخبارو حال ايشان سوال کنم.

ابن عنبه نسابه فرزندان احمد منقذى را شش تن به اسامى عبدالله، على،جعفر ، حسن و حسين و ابراهيم ذکر ميکند.

عميدى نسابه ، نسب امامزاده ابراهيم(ع) را به حسين بن احمد منقذى ميرساند ، از آنجايى که او اين شجره نامه را از ابو طالب مروزى اخذ نموده قول اول صحيح تر به نظر ميرسد.

امامزاده ابراهيم(ع)- مرمت

اين بقعه در نه کيلومترى جنوب خاورى شهر سارى ، در مرتفع ترين جاى روستاى مرمت ، در ميان باغات مرکبات واقع شده و چشم انداز آن فوق العاده زيباست.

بنايى تازه ساخت ، به شکل مستطيل و ابعاد 5×9 متر است که بر بالاى آن گنبدى هرمى به ارتفاع حدود چهار متر قرار دارد. درب بقعه از جانب جنوب باز ميشود و بام بنا پشم سيمان (ايرانيت) است. صندوقى چوبى از قبر محافظت ميکند که ارزش هنرى ندارد.

زمين زيارتگاه حدود هزار و پنج متر مربع استو چندين درخت آزاد در آن وجود دارد. سرويسهاى بهداشتى بقعه در جانب جنوب شرقى بقعه است خفته در مزار را پدر امامزاده محمد(ع) مدفون در همين روستا ميدانند به احتمال قوى او ابراهيم بن اسماعيل بن اسماعيل بن ابراهيم المقتول بن قاسم بن حسن بن زيد بن امام حسن مجتبى(ع)است که در شهر سارى سکونت داشته و فرزندى نيز بنام محمد از او بجا مانده است. او از بزرگان سادات سارى و از مشاهير خاندان حسنى در قرن پنجم هجرى بوده است. اکثر پدران و پسر عموهاى وى از شهداى بنام اهل بيت (ع)  هستند که در سال 260 ه.ق بدست سربازان يعقوب بن ليث ضفار به شهادت رسيده اند . اينک آرامگاه آنان  در جاى جاى شهرستان زيارتگاه دوست داران اهل بيت (ع) ميباشد. وفات سيد ابراهيم به احتمال قوى در ثلث  آخر قرن پنجم اتفاق افتاده است.

امامزاده ابراهيم(ع)- مسکوپا

اين بقعه زيبا در هجده کيلومترى شهر محمد آباد (مرکز بخش دودانگه) در خارج از روستاى مسکو پا و در ميان جنگل واقع شده است. زمين اين زيارتگاه حدود هزار متر مربع است که درختان آزاد زيادى در آن مشاهده ميشود.

بقعه از بيرون مربع و از داخل پنج ضلعى است. ايوان کوجکى با شش ستون چوبى آلت دار تعبيه نموده اند که بر روى آن شير سرهاى افقى بارگاه به شکل ماهرانه اى چيده شده است. اشعار محتشم کاشانى از ابتداى سقف ايوان، تا آخرين ستون، به شکل لوزى سر تاسر ايوان و سپس در ابتداى سقف بکار رفته است.

دو لنگه درب بسيار عالى به رنگهاى مختلف وارسى دار بر بقعه نصب است که هنرمندانه ساخته شده است. پنجره هاى بقعه نيز بسار ديدنى و از شاهکارهاى هنرى قرن دهم بشمار ميرود . سقف بنا سفال سر است و اخيرا بقعه توسط ميراث فرهنگى بازسازى شده است. در داخل بقعه صندوقى بسار عالى به طول 20/1 و عرض شصت سانتيمتر قرار دارد که منبت کارى و رنگ آميزى زيبايى دارد. بدون شک اين مزار متعلق به اواسط د وره صفويه است که در زمان قاجاريه تغييرات و تعميراتى بر آن صورت گرفته است. درباره شخصيت مدفون در بقعه اطلاع دقيقى در دست نيست و تنها اهالى او را جزو نخستين سادات از نسل زينب کبرى (ع) ذکر نموده اند. اگر اين ادعاى آنان صحيح باشد،خفته در مزار بايد ابراهيم بم عبدالله  بن عيسى التلخيصى بن جعفر بم ابراهيم الرييس بن محمد بم على ازينبى بن عبدالله الجواد بن جعفر الطيار بن ابى طالب(ع) باشد که در طبرستان و در دستگاه حسن بن زيد داعى بوده است. او يک فرزند به اسم على داشت و اکثر پسر عموهاى او نيزدر طبرستان سکونت داشتند.

امام فخر رازى دو برادر ديگر براى امامزاده ابراهيم  به اسامى محمد و عيسى ذکر نمود. و آنان را ساکن در مدينه دانسته است. ابن عنبه فرزندان ابراهيم را ساکن در طبرستان نوشته است.

امامزاده ابراهيم (ع)- ميانا

اين بقعه در دوازده کيلو مترى جنوب محمد آباد(مرکز بخش دودانگه) در مرتفع ترين جاى روستاى ميانه، در مسير جاده ميانا به سنگده، بر روى تپه اى مشرف به روستاى ميانا و با چشم انداز فوق العاده زيبا و ديدنى و وصف نشدنى واقع شده است.

بنايى تازه ساخت به ابعاد 4×4 متر با پوشش بام حلب سرکه در وسط آن قبر امامزاده قرار  گرفته و صورت قبر را بيست سانتى متر بالا آورده و پارچه سبز روى آن انداخته اند. در زاويه بقعه وسايل ماندن دو و سه نفر تعدادى ظروف آماده است. متاسفانه از هويت خفته در آن اطلاعى حاصل نشد.

امامزادگان ابراهيم و اسماعيل (عليهم السلام)- فيروزکنده

در هفت کيلومترى شمال شهر سارى، روستاى فيروزکنده واقع است که به دو  قسمت بالا و پايين تقسيم شده است. در پايين محله روستاى فيروزکنده، زيارتگاه امامزاده ابراهيم(ع) و اسماعيل(ع) قرار گرفته است.

بناى قبلى امامزاده که از خشت و گل بوده را حدود هشت سال قبل تخريب و بجاى آن صندوق چوبى به طول دو و عرض يک و ارتفاع 10/1 سانتى متر قرار دارد که متعلق به حدود پنجاه سال قبل است. در بالاى اين فضا،  گنبد هرمى چهار ترک بنا به ارتفاع تقريبى پنج متر واقع شده که فاقد هر گونه تزئين است زمين زيارتگاه حدود پنج هزار متر مربع است و دو طرف آن قبور مومنين قرار  دارد و بقعه ى امامزاده در منتهى اليه اين صحن واقع شده است.

غسالخانه اى در غرب بقعه است که توسط مرحومه حاجيه خانم فاطمه فلاح وقف بقعه شده که در ساال1380ه.ش ساخت آن به اتمام رسيده و ابعادآن6×3 متر است. در صحن امامزاده چند درخت آزاد به چشم ميخورد که دو اصله ى آن بسيار تنومند و ارتفاع آن دو برابر بقعه است.

اهالى ، دو خفته در مزار  را دو برادر  از تبار امام حسن مجتبى(ع) ميدانند و براى اثبات ادعاى خود مدرکى ارائه ننموده اندو ما نيز تا کنون سندى دال بر هويت خفتگان اين مزار به دست نياورده ايم.

امامزادگان ابراهيم و مهدى (عليهم السلام)- پارت کلا

اين بقعه در دوازده کيلومترى خاورى محمد آباد(مرکز بخش دودانگه) مقابل قبرستان عمومى روستاى پارت کلا واقع شده است.بنايى نسبتا قديمى به شکل مستطيل و به ابعاد 10×5 متر با پوشش بام حلب سر و شامل دو اتاق تو در توست که اول به عنوان شبستان يا نمازخانه استفاده ميشود که ابعاد ان 2×5 متر ميباشد . اتاق دوم که مرقد امامزاده در آن است صورت دو قبر در آن نمايان ميباشد و سيد ابراهيم و مهدى را برادر  همديگر ميدانند.

زمين زيارتگاه حدود هزار متر مربع است. زيارتنامه اى به تاريخ 1292ه.ق  در شمال بقعه بر روى ديوار نصب است که نشان ميدهد بنا از يکصدو سى و پنج سال قبل بر پا  بوده است.

امامزادگان ابراهيم و مهدى (عليهم السلام)- پاشاکلا

اين بقعه در چهارده کيلومترى شمال خاورى شهر سارى و در ميان گورستان  عمومى روستاى پاشا کلا واقع است.در صحن بزرگ مسجد جامع قريتين پاشا کلا، مزار کوچک امامزاده ابراهيم و مهدى به شکل مربع 4×6 متر با بام پشم سيمان (ايرانيت) قرار دارد که بر بالاى آن گنبد شلمجى کوچکى کار گذاشته اند . تمام ديوار بيرون بقعه را سنگ مرمر زده اندو صورت قبر امامزاده را به اندازه سى سانتى متر بالا آورده وپارچه سبز روى آن انداخته اند. زمين زيارتگاه بيش از چهار هزار متر مربع است . حسينيه اى در کنار بقعه وجود دارد کع ابعاد آن 20×10 متر است دور تا دور قبرستان را با بلوک و سيم محصور نموده اند.

امامزادگان ابوالحسن (ع) - امره

در هيجده کيلومترى جنوب شهر سارى ، در جاده دودانگه، روستاى سر سبز و زيباى امره قرار دارد که در آن يازده بقعه کوچک و بزرگ واقع است. هر يک از آن بقاع متبرکه که در نزد اهالى از احترام ويژه اى برخوردارند يکى از آن بقاع بقعه کوچک  امامزاده ابوالحسن است که در جاده اصلى منتهى به روستاى امره و در ميان مزارع شالى و زير درخت کهنسال آ زاد قرار دارد. اطاقى ساده به طول شش و عرض چهار متر است و صندوق تازه ساخت بر روى قبر نهاده اند. گويند خفته در مزار از خويشان سيد مهدى و سيد محمد مدفون درهمين روستا است.

بدون شک خفته در اين مزار ؛ سيد ابوالحسن على بن محمد ابى احمد الداعى بن عبيدالله بن محمد يحيى بن الاعلم  بن عبيدالله بن محمد بن عبالرحمن الشجرى بن قاسم بن حسن بن زيد بن امام حسن(ع) است که پدرشان نقابت و سرپرستى سادات را بر عهده داشته و خود او نيز از موقعيت ويژه اى برخورداربوده است.

علامه نسابه ابن طباطبا،از سکونت سيد ابوالحسن على و برادرانش مهدى و محمد در سارى خبر داده است و از آنجايى که اين سه مزار در روستاى امره به سه برادر معروف هست لذا ميتوان دو مزار ديگر را از آن سيد مهدى و سيد محمد و برادر سيد ابوالحسن على دانست.

امام فخر راضى، نخستين کسى است که زيد بن محمد بن يحيى، امامزاده ابوالحسن را نقيب و سرپرست سادات شهر رى و نواحى آن  معرفى کرده است و مينويسد  او  دو فرزند به اسامى حسن و عبيدالله  ابو هاشم داشته است که براى آنان فرزندانى در سارى است.

همين قول را ابو طالب مروزى، پذبرفته و مينويسد: له اعقاب بها کثيرة فهم رؤسا ، و نقباء؛ براى زيد در سارى فرزندان و نسل زيادى است که از آن ميان رئيس و نقيب سارى بوده اند.

علامه کمونه، عبيدالله را همان عبدالله ابوهاشم دانسته و او را پس از پدر، نقيب و سرپرست سادات سارى ميداند. اما عميدى نسابه، ضمن شمارش فرزندان زيد، آنها را حسين الرسول ، على، حسن و عبيدالله نام ميبرد که حکايت از تاييد شجره نامه فوق است. آنچه از اين گفتار بدست ميآيد ، موقعيت منحصر به فرد اين خاندان در سارى و اطراف آن است، لذا بعيد نيست که روستاى امره محل استقرار و سکونت سادات حسنى و اين سه برادر بوده باشد.

امامزاده ابوطالب(ع)- ديدو

در پنجاه و يک کيلومترى جنوب شهر سارى و در جاده کياسر (مرکز بخش چهار دانگه)، خارج از روستاى ديدو و در ميان جنگلها و باغات روستائيان، بقعه تازه ساختى واقع شده  که به امامزاده ابوطالب شهرت دارد.

بقعه شامل اتاقى مستطيل شکل به ابعاد 12×6 متر است که درب آن از جانب جنوب باز ميشود و ايوان چوبى نيز در دو جهت بقعه مشاهده ميگردد . شمال بقعه، مشرف به خيابان است و فاصله بقعه تا جاده اصلى، حدود سه کيلومتر ميباشد که خاکى است. ضريح امامزاده از آلومينيوم است و پارچه هاى سبز روى مرقد انداخته اند. اتاق ديگر در مجاورت بقعه است که از آن به عنوان انبار استفاده ميشود. زمين زيارتگاه  حدود پانصد متر مربع است و درختان آزاد کهنسالى در صحن آن مشاهده ميشودکه يکى از آنها  بيش از ده متر قطر دارد که خشک شده است.

از ضريح چوبى افتاده در گوشه اى از حياط، معلوم ميگردد که اصل بنا متعلق به دوره قاجاريه بوده که پس از فرسودگى، آنرا تعمير و بازسازى نموده اند.

شخصيت مدفون در بقعه از نوادگان حضرت سجاد(ع)  شهرت دارد. در کتب انساب نيز چند سيد با کنيه ابوطالب که در سارى و منطقه طبرستان سکونت داشته اند ديده شده است، اما  از  آنجاييکه خفته در اين مزار به زيد نيز شهرت دارد، لذا ميتوان چنين استنباط نمود که شخصيت مدفون در اين مزار سيد ابوطالب زيد بن حسين الزيدى بن على بن الحسن الشجرى بن على الصغر بن عمر الاشرف بن الامام على بن الحسين السجاد(ع) باشد که هم کنيه او ابو طالب  و هم نام زيد دارد.و هم اينکه پسر برادر امامحسن بن على الاطروش ملقب به ناصر کبير متوفاى 304 ه.ق است. بنابراين شهرت بقعه به ابوطالب و امام زيد با موارد فوق سازگارى دارد.

اکثر اين خاندان به زيدى بودن شهرت دارندو فقها و علما بنام فرقه زيديه در طبرستان ميباشند. نام و نسب آنان را امام فخر رازى و ابوطالب مروزى در کتاب خود اشاره داشته اند. وفات او بايد در ثلث اول قرن چهارم هجرى باشد. بنابراين او حکومت حسن بن زيد داعى و برادرش محمد بن زيد داعى را درک نموده  و از فعالان  در دولت عمويش امام حسن بن على الاطروش ميباشد. پدر بزرگوارش ابوعبدالله حسين، شاعرى ظريف و محدثى عالى مقدار و مشهوربه زيدى و معروف به مصرى بود. او در سال 312 ه.ق وفات يافت.

ابن طقطقى براى حسين زيدى هشت فرزند به اسامى ذيل ذکر مينمايد،محمد ابو جعفرکه ملقب به ثائر=انقلابى بود و در طبرستان سکونت داشت، عبدالله ابوالحسين  در طبرستان سکونت داشت ، عبدالله  ابوالحسن در طبرستان بوداسماعيل ابو ابراهيم احمد ابوالحسن که در طبرستان بود، على ابوطيب الاحول که در مصر بود ، عبدالله ابوالقاسم، ابراهيم ابو احمد فقيه معروف به زيدى و ابو طالب زيد.

پسر برادر امامزاده ابوطالب، همان جعفر ابولفضل الثائر است که در ديلم خروج کرد و طبرستان را متصرف شد و سال 340 ه.ق وفات يافت .

عموى او همان سيد جعفر بن على، شهيد بزرگوارى است که از سوى محمد بن زيد ، امارت دامغان را به عهده داشته و در آنجا به شهادت نايل آمده است.

آنچه در کتب انساب و تاريخ درباره  اين خاندان به ثبت رسيده، جملگى حکايت از جهاد و شهادت، تقوى و زهد ، مجد و بزرگوارى درباره آنان است. بعيد نيست که امامزاده ابوطالب زيد در يکى از نبردهاى عمويش سيد حسن بن على الاطروش در اين مکان به شهادت رسيده باشد يا اينکه پس از شهادت عموى ديگرش در دامغان ، به اين منطقه عقب نشينى نموده و بدست دشمنان در اين روستا به شهادت رسيده باشد. به هر حال درباره شرافت نسبى و جلالت شان او هيچ جاى بحث نيست وقراين زيادى در دست است که اين آرامگاه را به او منصوب ميسازد.

امامزاده احمد(ع)- جامخانه

اين بقعه در هجده کيلومترى شمال شهر سارى، در روستاى جامخانه و در خيابان  شهيد حسن بالويى واقع است.

اين آ رامگاه مستطيل شکل و ابعاد 20×10 متر است که شامل سه اتاق تو در تو است. مدخل  امامزاده از جانب شمال و جنوب است . قبر امامزاده در وسط قرار گرفته و با تيغه اى به دو قسمت تقسيم شده که پشت آن آشپزخانه است. دو تالار در هر طرف مرقد وجود دارد که سقف آنها به اضافه سقف اتاق وسط، لمبه کوبى و جديد سازاست و توسط دربى به مرقد راه ميابد. به جاى صندوق و ضريح، سکويى با استفاده از پوشش کاشى به ارتفاع 5/1 متر بالا آورده اند و بر روى آن پارچه هاى سبز انداخته اند.  طول و عرض قبر را نيز 5/2 متر تعبيه نموده و درست در وسط اين فضا که اتاقى 6×5 متر است قرار دارد.

زمين زيارتگاه حدود 1472 متر مربع است و دو درخت آزاد تنومند درآن مشاهده ميشود . در صحن امامزاده چهار اتاق به عنوان زائر سرا در حال ساخت است.

خفته در مزار را از فرزندان  امام موسى کاظم(ع) دانسته اند که دليلى بر آن اقامه نشده است و از طرفى او را برادر بزرگتر امامزاده عبدالله  مدفون در همين روستا ذکر نموده اند که بر اين اساس ميتوان احتمال  داد که وى سيد احمد بن محمد الشعرانى بن حسين بن محمد عبيدالله الاميربن عبدالله بن حسن بن جعفر الخطيب بن حسن بن المثنى بن امام حسن(ع) ميباشد.او سيدى جليل القدر، عظيم الشان و از بزرگان سادات طبرستان بود.

امام فخر رازى، نسل حسين بن محمد بن عبيدالله الامير را در شهر رى و اصفهان ذکر نموده است.

ابوطالب مروزى، براى وى سه فرزند به اسامى: يحيى که فقيهى زاهد و عالمى واعظ در طبرستان=سارى بود و حسن و على ذکر مينمايدو مينويسد:على بن حسين بن محمد بن عبيدالله  الامير داراى نه فرزند بوده که تنها از دو فرزند او نسل باقى مانده که يکى از انها سيد محمد پدر امامزاده احمد است.

ابن طقطقى، فرزندان محمد را هفت تن  به اسامى: ابوالقاسم زيد ، على، يحيى،ابوالعباس محمد،ابواحمدحسن،ابوطالب عبدالله و احمد ذکر مينمايد: کان اولاد بالساريه بطبرستان؛ فرزندان ايشان در شهر سارى طبرستان بودند. او از محمد بن اسماعيل بن زيد بن  محمد بن حسن الشعرانى نقل ميکند که ؛ زيد و على فرزندان  محمد شعرانى، نخستين سادات از اين خانواده هستند که به طبرستان مهاجرت کردند. آنچه از کتب انساب بدست ميآيد اين خاندان به زهد و تقوى شهرت و در زمان حکومت حسن بن على الاطروش به سارى و طبرستان مهاجرت نموده و از موقعيت بسزايى برخوردار بودند.

امامزاده احمد(ع)- ليمون

در چهارکيلومترى مرکز شهر سارى،بعد از ميدان امام و پل هوايى ، نرسيده به ميدان تره بار ، روستاى ليمون قرار  دارد. در ميان قبرستان  عمومى روستا، بناى مستطيل شکلى به ابعاد 5*6 متر از خشت و گل واقع است که جلوى آن را ايوان مسقف بزرگى به ابعاد 5×10متر که تماما از جنوب جهت استراحت زوار و مجلس تغزيه ساختند، قرار دارد. درب بقعه از جانب جنوب غربى باز ميشود و صندوقى چوبى روى مرقد امامزاده نصب است که اندازه آن 2×30×1 متر است که روى آن را با پارچه هاى سبز پوشانيده اند و هيچ گونه اثر هنرى در آن مشاهده نشده است. بنا بايد متعلق به دوره اول پهلوى باشد، که اخيرا تعميراتى در آن صورت گرفته است زمين زيارتگاه حدود 8581 متر مربع است و کنار آن باغ مرکبات قرار دارد. از هويت خفته در مزار اطلاع دقيقى حاصل نشد.

امامزادگان احمد و سيد بى بى (عليهم السلام)- ورمرزآباد

اين بقعه در هشت کيلومترى جنوب خاورى محمد آباد (مرکز بخش دو دانگه) و در خارج از روستاى ورمرزآباد واقع شده است.

بقعه روى تپه اى مشرف بر شاليزار دشت فريم واقع شده و ميان روستاى ورمرزآباد و دينه سر قرار دارد. بنا متعلق به دوره قاجاريه و به صورت مستطيل به ابعاد 5×8 متر است که بخشى از آن شامل ايوان چوبى است که خود مدخل اصلى حرم است که درب ان از جانب مشرق باز ميشود پس از عبور از اين فضا، به اتاق کوچکى به ابعاد 5×5 متر ميرسيم که توسط يک پله بزرگ به آن راه دارد و صورت دو قبر آن مشاهده ميشود مرقد امامزاده را به ارتفاع هشتاد سانتى متر بالا آورده اند و پارچه هاى سبز روى آن اتداخته اند. بام بقعه حلب سر است. زمين زيارتگاه حدود هزار متر است. در کنار درب اصلى صحن ، اتاقکى اخيرا ساخته اند که قبر شهيدى در آن است. گويند که امامزاده احمد به همراه خواهر يا همسرش در اينجا سکونت داشته و به ارشاد خلق مشغول بوده است. از ميان امامزادگانى که به اسم احمد و به همراه خواهر خود در طبرستان سکونت داشته باشد جز احمدبن عبدالله بن حسن الا عور بن محمد الکابلى بن عبدالله الاشتر بن محمد نفس الزکيه بن عبدالله المحض بن المثنى بن امام حسن (ع) کسى ديگر در کتب انساب يافت نشده است.او دو خواهر به اسامى خديجه و آمنه داشته است. ظاهرا وى به همراه پدر خود از کوفه به طبرستان مهاجرت نموده است. هجرت او برخى ازپسر عموهاى خود به طبرستان  و سارى صورت گرفته است و حتى يکى از آنها در سال 261 ه ق در سارى وفات يافته است. بعيد نيست که وفات سيد احمد و يکى از دو خواهرنش که در اين بقعه مدفونند در دهه آخر قرن سوم هجرى باشد.

امامزاده اسماعيل(ع)- جيرجاد

اين بقعه در هشت کيلومترى جنوب شهر محمد آباد (مرکزبخش دودانگه)،در مسير جاده پاچي- ميانا و نزديک مرغدارى، مشرف بر رودخانه شمبيل جار قرار گرفته است. بنايى قديمى و زيبا که از بيرون چهار ضلعى مربع و از داخل برج گونه است. ايوانى در شمال بقعه داردکه در حال ريزش است پس از عبور از درب کوچک آلومينيومى آن به اتاق کوچکى به ابعاد 4×4متر ميرسيم که قبر امامزاده در وسط آن واقع شده است صندوقى چوبى بر سر مزار نصب است که قدمتى ندارد.

از سبک معمارى بقعه (سنگ چين بودن، استفاده از خشت و گل ، نوع ساختمان گنبد) نشان ميدهد که بنا متعلق به آخر دوره صفويه است. گنبد بقعه به شکل تخم مرغى به ارتفاع چهار متر و اخيرا به جهت محکم کارى ، گج اندود نموده اند. سى سال قبل به جهت محافظت از بناى قديم، اسکلتى چوبى در اطراف بقعه کار گذاشته اند و بام آن را حلب سر نموده اند.

قطر ديوار هاى بقعه بالغ بر شصت سانتى متر است. در سه جهت داخل بقعه سه پنجره جهت نورگيرى تعبيه نموده که براى افروختن شمع نيز از آن استفاده ميکنند. سقاخانه اى در مقابل درب ورودى حرم با چوب ساخته اند که مربوط به دوره هاى اخير است. زمين اين زيارتگاه حدود دويست متر مربع است.

زيارتنامه اى به خط ثلث زيبا بر روى چوبى بر ديوار جنوبى بقعه نصب است که از سوى کربلايى محمد حسن جيرجادى وقف آستان امامزاده شده و سال 1209ه.ق را نشان ميدهد. در آخر اين زيارتنامه آمده است؛ « اين زيارتنامه وقف امامزاده اسماعيل حميد شده است» تنها شخصى که در ميان سادات به اين نام مشهور بود، احمد ملقب به شمس آل رسول و مشهور به حميد است که امير شهر آمل بود. او فرزندى بنام اسماعيل داشته که علماى نساب نسل اورادرسارى وآمل وريحه نوشته اند.

از آنجايى که على زاهد مشهور به على حميد در پهنه کلا و سيد محمد حميد در صحن کارخانه کاغذ سازى مدفون شده اند. اين احتمال که وى در اين جا  دفن شده باشد. تقويت پيدا ميکند. نسب شريفش با هفت واسطه به امام دوم منتهى ميشود که از قرار ذيل است: سيد اسماعيل بن احمد حميد بن عبيدالله بن محمد الاکبر بن عبدالرحمن الشجرى بن قاسم بن حسن بن زيد بن امام حسن(ع) . اوسيدى جليل القدر ،عظيم الشأن و از بزرگان سادات حسنى در قرن چهارم هجرى بود.وفات او به احتمال قوى در ثلث اول اين قرن است .

امام فخر رازى ، تعداد فرزندان معقب احمد حميد را چهار تن به اسامى اسماعيل ، داراى دو فرزند به اسامى احمد و على بوده است .

او از فرزندان احمد بن اسماعيل ، سيد اجل ،رييس الرؤسا و نقيب النقبا و سيد اشرف و افاضل آمل  را سيد محمد ابو جعفر معروف به کيا معرفى ميکند. او همچنين از نسل جعفربن احمد بن عبيدالله ، عالم نسابه، فقيه و نقيب آمل، سيد على ابو طالب، ملقب به مستعين بالله  که از سادات بسيار بزرگ و از شخصيت هاى تآثير گذار در تاريخ آمل بوده را ميشمارد.

علماى انساب تعداد فرزندان امامزاده اسماعيل راپنج تن به اسامى ابو عبدالله محمد، حسن، على و يحيى و حسين ميشمارند و مينويسند؛ غالب آنان در سارى، جرجان و آمل داراى فرزند بوده اند. ابن عنبه سيديحيى – فرزند امامزاده اسماعيل – را از شهداى شهر آمل ذکر ميکند. از مجموع اين اقوال موقعيت اجتماعى و علمى اين خاندان در شهرهاى سارى و آمل به خوبى نمايان ميشود.

امامزاده اسماعيل(ع)- ستور

در شانزده کيلومترى شمال خاورى کياسر ( مرکز چهار دانگه) و بر بالاى تپه اى مشرف  بر روستاى ستور، دو درختى را با چوب نرده کشى کردند و گويند که امامزاده اى بنام اسماعيل يا ابراهيم در آن مدفون است . نه صورت قبرى مشاهده شد و نه علايمى از امامزاده بودن مکان پيداست.

گويند:در اطراف درخت،سنگ چينى به صورت يک اتاق  وجود داشته که خراب شده است.

امامزاده اسماعيل(ع)- طوسى کلا

اين بقعه در چهار کيلومترى شمال نکا و در خارج روستاى طوس کلا، در ميان انبوه درختان آزاد واقع است. بقعه اى ساده به شکل مستطيل به ابعاد 10×5 متر و شامل دو اتاق تو درتوست که بام آن حلب سر است. قبر امامزاده در اتاق دوم قرار دارد و به وسيله آجر و گچ، پنچاه سانتيمترى آن را بالا آورده اند. جلوى بقعه که مدخل اصلى آن است، ايوان کوچکى توسط سه ستون آهنى تعبيه نموده اند که از جانب مشرق به حرم راه ميابد. زمين زيارتگاه حدود سه هزار متر مربع است. متاسفانه از هويت صاحب مرقد اطلاعى حاصل نشد.

امامزاده اسماعيل(ع)- لولت

اين بقعه در سى و دو کيلومترى جنوب خاورى شهر سارى، در ميان مزارع شالى روستاى لولت واقع است. بناى ساده اى است که صندوقى نيز در وسط بقعه مشاهده ميشود.

زمين زيارتگاه دويست متر مربع و فاصله آن تا جاده حدود پانصد متر است. خفته در مزار را از اولاد امام سجاد(ع) ميدانند.

امامزادگان اسماعيل و ابراهيم (عليهم السلام)- نرگس زمين

اين بقعه در چهار کيلومترى شهر کياسر ( مرکز بخش چهاردانگه) و در خارج آبادى نرگس زمين واقع است.

بناى قديمى که از خشت و گل و تک اتاق بوده و به جاى آن،بناى مستطيل شکلى به ابعاد 20×8 متر با بلوک و بام چوبى و پشم سيمان (ايرانيت) ساخته اند.  بقعه کرسى بلند و توسط سه پلکان از جانب شمال به بقعه راه ميابد .و شامل دو اتاق تودر تو است که قبر  امامزاده در وسط اتاق دوم قرار گرفته که به طول چهار و عرض يک و ارتفاع شصت سانتى متر است. دو ستون جهت نگه دارى سقف بقعه از ابتدا تا انتهاى مرقد، تعبيه نموده اند. سرويسهاى يهداشتى و آشپزخانه چوبى در مجاورت بقعه است و تا حد ماندن دو نفر امکاناتى را فراهم نموده اند.

رودخانه پر آب سفيد رود که در سيصد مترى بقعه در ميان دره و نزديک شاليزار ها در جريان است، و انبوه درختان و آواز بلبلان از جاذبه هاى خوب اين مزار است که چشم انداز آن فوق العاده  زيباست.

متاسفانه از هويت صاحبان مرقد هيچ اطلاعى در دست نيست و تنها اهالى آنان را دو برادر ذکر مينمايند و از نسب آنان اطلاعى ندارند. کرامات زيادى براى آن نقل نموده و صاحب نذور فراوانى است. مقدارى از زمين هاى شمالى روستا وقف بقعه ميباشد و بخشى از آن عده اى با علم به اينکه وقف امامزاده است در تصرف خود دارند.

امامزاده باقر(ع)- داراب کلا

اين بقعه در بيست کيلومترى خاورى شهر سارى، و در وسط روستاى داراب کلا واقع شده است. بقعه شامل بناى هشت ضلعى قديمى است که در هر يک از اضلاع آن دو متر و چند پنجره  در آن تعبيه نموده اند. بام بقعه حلب سر است و شيب آن بسيار تند و در نتيجه نوک آن بسيار تيز و ارتفاع آن حدود چهار متر ميباشد. در ضلع جنوب بقعه که مدخل اصلى آن است، مسجد يا حسينيه اى به طول دوازده و عرض هشت متر ساخته اند که با آن پشم  سيمان (ايرانيت) است. زمين زيارتگاه حدود بيست هزار متر مربع است . بر روى مرقد امامزاده، صندوق چوبى قرار دارد که فاقد تزئين مى باشد. اين بنا متعلق به اوايل دوره پهلوى است.

امامزاده باقر(ع)- کهنه ده

در سه کيلومترى خاورى شهر محمد آباد (مرکز بخش دودانگه) بقعه امامزاده باقر(ع) در انتهاى روستاى کهنه ده واقع است. بقعه به شکل مستطيل به ابعاد 16×5 متر بر روى شيب تتد تپه بنا شده است.

از اينرو جهت رسيدن به حرم، ده پلکان ميخورد. ارتفاع اين سکو از سمت جنوب غربى تقريباپنجاه سانتى متر از سمت جنوب شرقى يک و نيم متر ميباشد.بنا داراى دو در ورودى است که توسط يک فضاى ارتباطى از هم جدا ميشود. ارتباط نماز خانه با فضاى اصلى توسط دو در از فضاى ارتباطى و مفصلى ميباشد. نماز خانه با سقف و سر سازى چوبى و شير سر ساخته شده که نشان ميدهد که در دوره صفويه بنا بنيان شده است.

بالاى در ورودى فضاى اصلى در،نورگير چوبى قرار دارد. قبر امامزاده درسمت جنوب غربى اتاق ميباشد  که با گچ و در بعضى از قسمتها با کاشى هاينيمه جديد پوشيده شده است. سه پنجره که يکى از انها داراى کتيبه اى هلالى و دو عدد ديگر مستطيل عمودى با نقوش چوبى گره چينى مقابل هم، از ديگر تزئينات بقعه است. زمين زيارتگاه حدود پانصد متر مربع است.

شخصيتهاى مدفون در بقعه از نوادگان امام موسى کاظم(ع) شهرت دارد.

امامزاده بى بى خانم(ع)- پايين دامير

اين بقعه در هفت کيلومترى شمال شهر سارى، در روستاى پايين دامير قرار گرفته است. در زاويه ى باغى در انتهاى کوچه باريک، بقعه امامزاده بى بى خانم قرار دارد که شامل اتاق کوچک مربع شکلى به ابعاد 4×4 متر است که با بلوک و سيمان ساخته شده و بام  آن پشم سيمان(ايرانيت)است.

صندوق مشبک گهواره اى به طول دو و عرض يک متر که در سال 1387ه.ش ساخته شده در بقعه نصب است که از مرقد محافظت ميکند. درختان زيادى در صحن بقعه مشاهده ميشود، اما آنچه جالب به نظر ميرسد درخت تنومندى است که قطر آن بيش از سه متر و اخيرا داخل آن خالى گشته است. زمين زيارتگاه حدود پانصد متر مربع است.به گفته ى اهالى قبر قديمى امامزاده بر اثر بى توجهى و مرور زمان فرسوده و تخريب شده است اينکه چند  سال قبل توسط خواب نما شدن افراد محل،اين بناى محقر ساخته شده است. از دير هنگام خفته در مزار به عنوان همسر يا مادر امامزاده صالح (ع) روستاى بالا دامير شهرت داشته اما از نام و نسب وى هيچ اطلاعى ندارند. چنان که خواهد آمد، ازآنجاييکه شخصيت مدفون در بقعه امامزاده صالح روستاى بالامير، سيد ابو على صالح بن محمد خليفة بن يحيى بن على بن عمر بن على بن عمر بن حسن افطس بن على اصغر بن امام سجاد(ع) است. و او داراى فرزندى بنام خليفه بوده که مادرش خراسان دختر حسن ابن ابى قاسم افطسى حسينى، دختر عموى امامزاده صالح در اين مکان مدفون بوده که به جهت آنکه نام خراسان براى اهالى غيرمأنوس بوده، لذا خفته در بقعه را به بى بى خانم شهرت دادند.

سيد ابوالغنايم دمشقى در سال 418 ه.ق سيد صالح- همسر سيده خراسان  مشهور به بى بى خانم را- به اتفاق برادر همسرش بنام سيد ابوالقاسم در طبرستان=سارى ديده است و مرحوم بيهقى نيز به اين مطلب اشاره مينمايد.

امامزاده بى بى نرگس(ع)- ذغالچال

اين بقعه در سه کيلومترى خاورى شهر سارى، در کوى قدس روستاى ذغالچال واقع شده است. بنايى ساده از خشت و گلبا بام حلب سر است که در حياط آقاى اسماعيل عسکرى قرار گرفته و حدود صد متر زمين نيز توسط ايشان به بقعه اهداء شده است.

برخى خفتگان در مزار را دو مرد و يک کودک و برخى نيز بى بى زينب (ع)يا بى بى نرگس خاتون(ع) معرفى مينمايد.متاسفانه از هويت  خفتگان اطلاعى حاصل شد اما نگارنده احتمال ميدهد که وى خواهر امامزاده حسن مدفون در همين روستا و بنام سيده أم عبدالله دختر عقيل بن جعفر الملک بن محمد بن عبدالله بن محمد  بن عمر الاطرف بن امام على(ع) باشد که ظاهرا نام او زينب بوده است. دو برادرروى سيد حمزه و جعفر نيز بايد همان دو مرد مدفون در کنارخواه خود باشندکه اهالى به آن اعتقاد دارند.

امامزاده تاج الدين(ع)-امره

در هيجده کيلومترى جنوب شهر سارى و درسمت راست جاده دودانگه روستاى امره واقع شده که در آن يازده زيارتگاه کوچک و بزرگ وجود دارد. يکى از آن زيارتگاه ها بقعه امامزاده سيد تاج الدين است که در حياط منزل آقاى موسى قاسمى قرار دارد که بنايى قديمى به طول سه و عرض دو متر است که ايوان کوچک چوبى دارد و مدخل آنان جانب شمال ،مشرف بر روستا باز ميشود. بقعه از خشت و گل ساخته شده و ظاهرا متعلق به اواخر قاجاريه است. متاسفانه از هويت صاحب مرقد اطلاعى حاصل نشد و اهالى چيزس از حسب و نصب آن نميدانستند.

امامزاده تاج الدين محمد(ع) واو دره اين آرامگاه در هفت کيلومترى جنوب باخترى شهر محمد آباد ( مرکز بخش دودانگه ) واقع است. بقعه بر بالاى تپه ى مشرف بردره بسيارزيبا قرار دارد.بنا بر سکويى سنگچين و به شکل مستطيل به ابعاد4×7 متر ساخته اند و ظاهرا متعلق به دوره صفويه است.

دو سکوى نشيمنگاه با دو درگاه چوبى ورودى که يکى در نماد ديگرى در قسمت داخلى است که قسمت بالاى آن کتيبه اى چوبى دارد. پوشش سقف و سرسازى آن پلور و سقف حلبى است. فرورفتگى هايى با ابعاد5/1×5/2 متر در روبروى هم در سمتهاى شرق و غرب ساخته شده است و طاقچه اى در گوشه سمت  جنوب شرقى بنا  به ابعاد يک متر در پنجاه سانتى متر به پيش آمده که محل روشن نمودن شمع و چراغ است. دو نورگير در قسمتهاى شمال و شرق قرار دارد که هر دو با تزئين کره چينى ميباشد.

صندوق چوبى در مرکز بقعه است که کتيبه و نقوش گياهى و هندسى پرکارى دارد. بر روى چهار ستون صندوق ضلع شمالى:

«عمل ملا الصارغ استاد ناصر بن استاد رستم فريمى » در ضلع شرقى همين ستون:« تاريخ وفات سنه ثمان و ثمانمائه 808 ه.ق» آمده است.

ضلع شمال و ضلع شرق، صلوات کبير و بر روى بدنه جنوبى صندوق مرقد آمده: « مرتضى الاعظم و مفخر الفقراء سيد ناصر و سيد تاج الدين طاب سراهم».

در کنج شمال غربى صندوق:

« تاريخ وفات راويه کرب لاهوت مجرد دين علايق ناسوت زين العارفين سيد تاج الدين فى يوم الأحد عشر شوال سنه ثمان اربعين و ثمان مائه 848 ه.ق » و در بدنه غربى کلمات زير خوانده ميشود:

فى الارضين سيد تاج الدنيا و طاب سراه و جعل ..... ابن مرحوم سيد رضى الله».

طبق اين کتيبه دو تن در اين بقعه مدفون ميباشد. يکى سيد ناصر که ظاهرا در سال 808ه.ق وفات يافته و ديگرى سيد ناج الدين که در سال 848ه.ق به درود حيات گفته است. متاسفانه به جهت ريختگى برخى از کلمات از نسب و حسب صاحب مرقد جيزى حاصل نشد و اهالى آن را سيد تاج الدين محمد از اولاد امام موسى کاظم(ع) و جد سيد عمادالدين ورى ميدانند.

برخى نيز او را از سادات مرعشى قلمداد کرده اند که يقينا صحيح نيست زيرادر ميان سادات مرعشى سيد تاج الدين محمدى يافت نميشود. اگر ادعاى اهالى درست باشد، بنابراين خفته در اين مزار  احتمال دارد که سيد تاج الدين محمد بن أبى الحسن على حسام الدين بن نزار  کريم الدين بن أبى محمد شمس الدين حسن بن برهان الدين حسين بن أمين الدين محمد بن کمال الدين حسن بن وجيه الدين على بن قسيم الدين قاسم بن الدين محمد بن قاسم الشيخ بن ابراهيم العسکرى بن موسى أبى سبحة بن ابراهيم المرتضى بن امام موسى کاظم(ع) باشد که جد دوم امامزاده مير عمادالدين مدفون در روستاى ورى است.

امامزاده سيد تقى (ع)- دروار

در دوازده کيلومترى جنوب شهر سارى، پس از عبور از سمت چپ جاده پهنه کلاه ، در ميان قبرستان عمومى روستاى دروار، درختان آزاد زيادى به چشم ميخورد،دور درختى را نشان کردند و معتقدند که مدفن امامزاده سيد تقى است،نه علامت قبر دارد نه نشانى!!

امامزاده سيد تقى(ع)- وليک چال

اين بقعه در هيجده کيلومترى جنوب خاورى شهر پل سفيد ،در مرتفع ترين جاى روستاى وليک جال، تپه اى مشرف بر روستاو کوههاى البرز، با چشم اندازى فوق العاده ديدنى و زيبا واقع شده است.

بنايى مستطيل شکل به ابعاد 8×4 متر که شامل  دو اتاق تو در توست که قبر امامزاده در اتاق دوم قرار دارد. صندوق نسبتا بزرگ چوبى به ابعاد30/1×30/2و ارتفاع30/1 سانتى متر از مرقد امامزاده محافظت ميکند. از نحوه سر سازى چوبى با شير سر و ارتفاع کوتاه بقعه،نشان از قدمت بناو تعلق آن به دوره قاجاريه را نشان ميدهد.

زمين زيارتگاه حدود دو هزار متر مربع است و قبور چندى جلوى آن وجود داردبرخى شخصيت  مدفون در بقعه را از سادات مرعشى گمان زده اند. اماصحيح نيست بلکه همان ادعايى که اهالى مبنى بر مدفون بودن فرزند امام موسى کاظم(ع) در اين بقعه است،صحيح به نظر ميرسد. زيرا چندين واسطه را حذف نموده و به اين صورت درآمده که در گذشته متداول بوده است . نسب او از قرار ذيل است؛

سيد تقى بن حسن على بن  قاسم الشيخ بن ابراهيم العسکرى بن موسى ابى سبحة بن ابراهيم المرتضى بن امام موسى کاظم(ع) است که پسر عموى جدى سادات هزار جريبى بشمار ميآيد. او فرزند زاده اى بنام سيد غضنفر دارد که در روستاى مقام مدفون است .از سادات موسوى در قرن پنجم هجرى در سارى و جدحضرت ثقة الاسلام محمد مازندرانى از علماى بنام قرن  يازدهم هجرى است.

امامزاده جبار(ع)- تلارم

اين بقعه در ده کيلومترى شمال باختر محمد آباد(مرکز بخش دو دانگه ) ، در ميان دره و بر روى تپه اى مشرف به دره ، در خارج از روستاى تلارم قرار دارد.

بنايى هشت ضلعى نوساز است که هر يک از اضلاع آن چهار متر و پنجره اى بر آن تعبيه نموده اند. درب بقعه نيز پس از عبور از هفت پلکان از جانب مغرب باز ميشود. سقف بقعه نيز هشت ضلعى است و بالاى بام آن را پشم سيمان (ايرانيت) زده اند. در وسط بام، گنبدى به ارتفاع دو متر  با حلب زرد تعبيه نموده اند ،چشم انداز بقعه فوق العاده زيباست.زمين زيارتگاه حدود چهار هزار متر مربع است و چند درخت آزاد در پيرامون آن مشاهده ميشود. امامزاده عبدالله دو مير کلا را پسر عموى امامزاده جبار تلارم ميدانند. اما ما به نسب اين دو  اطلاعى حاصل ننموديم . مضافا در مقابل امامزاده جبار، دو درخت تنومند است که گويند سيده ساره خاتون، خواهر امامزاده جبار در آنجا مدفون است. بقعه وى در ساليان قبل تخريب شده است.

امامزاده جبار(ع)- خارکش

اين بقعه در ده کيلومترى جنوب خاورى شهر سارى در ميان قبرستان بزرگ روستا قرار گرفته است .بقعه به شکل مستطيل به ابعاد 8×6 متر با بام حلب سر است. دو اتاق تو در تو دارد و درب آن از جانب مشرق باز ميشود. قبر امامزاده در اتاق دوم قرار دارد که صندوق چوبى نسبتا قديمى با قاب آلت از قبر امامزاده محافظت ميکند.

نحوه لمبه کوبى و استفاده از شير سر و پلور، مزار را به دوره قاجاريه مرتبط ميسازد. شالوده بنا از خشت و گل و آجر است که در تعميرات مکرر اصالت خود را از دست داده است.

زمين زيارتگاه حدود پنج هکتار است که از آن به عنوان قبرستان استفاده ميکنند و درختان تنومندن زيادى در آن مشاهده ميشود.

به نظر ميرسد که وى همان سيد عبدالجبار بن جعفر الملک الملتانى بن محمد بن عبدالله بن محمد بن عمر الاطرف بن امام على(ع) است که به همراه برادر و برادرزادگان به طبرستان مهاجرت نموده و به سپاهيان حسن بن زيد داعى ملحق شده و ظاهرا در حمله يعقوب بن ليث صفار در سال 260 ه. ق در اين مکان وفات يافته و به خاک سپرده شده است او برادر امامزاده عقيل مدفون در بقعه  امامزاده سه  تن ذغال چال است.

امامزاده جبار (ع)- کليج کلا

اين بقعه در هفت کيلومترى شکال خاورى محمد آباد (مرگز بخش دو دانگه)، بر بالاى تپه اى مشرف بر روستاى کليج  شده کلا واقع شده و چشم انداز آن فوق العاده زيباست.

بنايى تازه ساخت و کرسى بلند به شکل مستطيل و به ابعاد 12×7 متر است که چندين پنجره در اطراف بقعه جهت نورگيرى تعبيه نموده اند. درب بقعه از جانب شرق و رو به جنگل باز ميشود. مرقد امامزاده رادبه وسيله آجر و گچ بالا آورده و به طول .....20/2 و عرض 20/1 و ارتفاع20/1 سانتى متر شاخته و روى آن پارچه سبز نهاده اندبخشى از پايين مرقد امامزاده را ديوار کشيده اند و به عنوان مسجد از  آن استفاده ميکنند.

چندين اصله درخت آزاد تنومنددر صحن بقعه وجود دارد که جلوه خاصى به صحن داده است. متاسفانه از هويت صاحب مرقد اطلاعى حاصل نشد.

امامزاده جعفر(ع)- داراب کلا

اين بقعه در بيست کيلومترى خاورى شهر سارى، و در انتهاى روستاى داراب کلا، در  ميان انبوه درختان آزاد سر به  فلک کشيده  واقع شده است.

بناى هشت ضلعى در حال ساخت است که هر يک از اضلاع آن چهارمتر و ارتفاع آن  شش متر ميباشد. دروسط همين  بنا، فعلا بناى قديمى امامزاده قرار دارد که به شکل مستطيل به ابعاد 8×5 متر با بام پشم سيمان (ايرانيت) و در شرف انهدام ميباشد. اين مزار دو اتاق تو در توست که در اتاق  دوم ضريح آهنى مشبک زيبايى بر مرقد نصب است که با رنگ سبز نقاشى شده است. زمين زيارتگاه حدود هفت هزار و پانصد و هفتاد و پنج متر مربع است و چشم انداز بقعه فوق العاده زيباست.

متاسفانه از هويت خفته در اين بقعه اطلاعى حاصل نشد. جز اينکه اهالى او را از فرزندان امام موسى کاظم (ع) ميدانند.

امامزاده جعفر(ع)- سنگ رود

اين بقعه در ميان باغات کشاورزى و بر روى تپه اى در روستاى سنگ رود واقع شده است.

بقعه ى ساده اى به ابعاد 7×6 متر است که دربى در شمال دارد. بام بقعه پشم سيمان (ايرانيت) است و قبر امامزاده را به اندازه يک متر بالا آورده و پارچه سبزى روى آن انداخته اند. سکويى به عنوان ايوان  در جلوى درب ورودى تعبيه نموده اند. زمين زيارتگاه حدود پانصد متر مربع است. به نظر ميرسد که وى همان سيد ابوالفضل جعفر ملقب به خليفة بن محمد بن عيسى بن على بن  عبدالرحمن بن قاسم بن محمد البطحانى بن قاسم بن حسن بن زيد بن امام حسن مجتبى (ع) باشدکه به گقته علماى انساب در سارى سکونت داشته و فرزندى به نام مهدى و از او حسين به وجود آمده که در سارى ميزيسته اند . از آنجاييکه شهر سارى و حوالى آن  به جز اين بقعه، بناى ديگرى منسوب به سيد جعفر نيست لذا اين قول تقويت پيدا ميکند.

امامزاده جعفر صادق(ع)- کرسب

اين بقعه در شانزده کيلومترى خاورى شهر محمد آباد(مرکز بخش دودانگه) در ميان آبادى کرسب واقع است.

بناى قديمى آن بر اثر مرور زمان ار بين رفته و اخيرا به همت اوقاف شهرستان سارى باز سازى آن انجام گرفته است. بقعه به شکل مستطيل به ابعاد 5×8 متر و شامل دو اتاق تودرتوست. از بقاياى سقف و نحوه پلورکشى و شيرسر آن معلوم ميگردد که داراى قدمت زيادى است. پنجره اى مشبک عالى نيم سوخته از اواسط قاجاريه بجا مانده داست.

دو درخت آزاد تنومند در جانبين بقعه و در صحن چهار صد مترى بقعه استوار ايستاده است. خفته در مزار را امامزاده جعفر از نوادگان  امام صادق(ع) ميدانند که به تخفيف جعفر صادق (ع) مشهور شده است. در ميان ساداتى که در سارى و محدوده آن از نسل امام جعفر صادق(ع) سکونت داشته باشد جز سيد ابو القاسم بن محمد بن الجور بن حسينبن على الخارص بن محمد الديباج بن امام جعفر صادق(ع) شخص ديگرى در کتب انساب يافت نميشود. احتمال دارد که خفته در اين مزار همان او باشد که سيد؛ سيدى جليل القدر، عظيم الشان و با چهار واسطه نسب به امام ششم ميبرد و از متوفيات قرن چهارم هجرى قمرى است.نام وى را نخستين  علاوه سيدعبيدلى نسابه در کتابش ذکر نمود و از او تجليل به عنوان آورده و او را ساکن در طبرستان ذکر مينمايد.

امامزاده جعفر(ع)- کوهسار کنده

در يازده کيلومترى جنوب خاورى نکا، پس از عبور  از رود خانه پر آب رودبار که از بلنديهاى جنوب آبادى سر چشمه گرفته است، به بقعه تازه ساخت امامزاده جعفر ميرسيم.بناى قديمى بقعه کار از خشت و و گل بوده را پس ازفرسودگى تخريب نموده و بجاى آن بناى مستطيل شکلى به ابعاد 10×!16 متر ساخته اند که شامل ايوان مسقف با پشم سيمان(ايرانيت)است که درب آن از جانب شمال  و جنوب غربى باز ميشود. داخل بقعه دو اتاق تو درتوست و مرقد امامزاده را ضريحى از آلومينيم در بر گرفته است.چشم انداز بقعه فوق العاده زيباست و به جهت وجود  درختان آزاد و کوه پايه ى بودن منطقه جاى مناسبى جهت زيارت و سياحت بشمار مى آيد. زمين اين زيارتگاه حدود چهار  هزار متر مربع است.

امامزاده سيد جلال الدين(ع) - زرگرباغ

در دو کيلومترى شمال خاورى سارى ،  پس از ميدان امام  (رحمه الله)، جاده کمربندى، بعد از پل عابر ،سمت چپ، جاده خاکى است که به روستاى زرگربا منتهى ميشود. بعد از عبور از ميان  باغات مرکبات به بقعه ى باشکوهى ميرسيم که به سيد جلال الدين مشهور است.آرامگاه امامزاده شامل بقعه و مسجد متصل به آن است که از جمله بناهاى برنج گونه با طرحى دايره شکل است. ارتفاع مدور برج پنج متر و ارتفاع هرم آن شش متر است.در ارتفاع دو سوم از پايه،قابسازى مستطيلي-جاى کتيبه و کاشي-و بر فراز آن، دو حاشيه زنجيره مانند آجرى، گرداگرد بدنه برج را فرا گرفته  که يکنواختى سطح صاف بنا را به گونه اى مطلوب در هم شکسته است. در زير محل شروع گنبد،يک رديف قرنيس سينه کفترى و يک حشيه از نيم دايه ها ايجاد شده و سپس گنبد هرمى شکل آجرى خوش ترکيب بنا بر پايه شده است. پوشش زيرين بقعه،عرقچينى و دور ساعت گنبد نيز آية الکرسى نوشته اند. بنا از داخل به صورت هشت ضلعى است و در ميان آن صندوق ساده اى قرار داشته که بجاى آن ريح آهنى و يه طول دو متر . عرض20/1 سانتى مترو ارتفاع دو متر نصب نموده اند.

درب ورودى يا مدخل اصلى بقعه  از جانب  شمال غرب است که شام ايران ومسجدى کوچک به ابعاد 5×5 متر است که ظاهرا مربوط به دوره فاجاريه ميباشد. بام مسجد حلب سد است و مقدارى و مقدارى ائينه کارى ساده  در آن ديده ميشود. بر  روى سنگ مرمر  بزرگى که در گوشه ى مسجد نهاده اند نوشته شده:

«اين بقعه امامزاده آقا سيد جلا الدين  باعث حاجى ولى ولد مرحوم اسماعيل فرح آباد خليل بنا مشهدى صالح ول حاجى ابوالحس نوابى کاتب حسينبن مرحوم ابراهيم ساروى 1319 ه.ق»

مسجدى بزرگ بنام حضرت ابوالفضل(ع) در مجاورت بقعه ساخته شده و گورستان عمومى روستاى فرح آباد  خليل و زرگر باغ در صحن اين بقعه است. سقاخانه اى کوچک با دو مناره يک مترى بنام حضرت ابوا لفضل (ع) در مقابل مسجد ساخته اند که با رنگ سبز نقاشى نموده اند. زمين زيارتگاه حدود پانرده هزا  متر مربع است.نوع ترکيب آرامگاه و نحوه بکاربرى تزئينات در آن معلوم ميسازد که بقعه متعلق به دوره صفويه است که در دوره هاى پس از آن، الحتقات و تعميراتى در آن صورت گرفته است. با وجود محصور بودن بقعه در ميان باغات  مرکبات، ومشٌجر بودن صحن امامزاده و با اندک رسيدگى و مساعدت ميراث فرهنگى و اداره مهجورى شهر سارى در دو کيلومترى در محلى بنام زرگرى باغ قرار دارد.

اعتقاد اهالى بر آن است که او سيد جلال الدين و از نوادگان حضرت امام سجاد(ع) ميباشد برخى از زائران از او به عنوان نواده  مير قوام الدين  معروف به مير بزرگ ياد ميکنند که در اين صورت وى از سادات مرعشى است و احتمال قوى داده ميشود  که وى  سيد جلال  الدين بن جمال الدين بن عادل شاده بن زيد بن ابى محمد دارا بن عبدالله بن محمد بن ابى الحسن سراهنگ بن زيد بن ابى محمد  دارا بن عبدالله بن مرتضى بن ابى القاسم احمد بن عبدالله بن عبدالملک بن محمد  بن قاسم بن ابى طالب  سراهنگ بن ابى الهيجا حسين بن ابى طالب عزيز بن زيد ابى الملکى بن حسن بن على المرعش بن عبدالله بن محمد بن حسن الدکة بن حسين الأصغر بن الأمام سجاد (ع) باشد.

او جد سادات مرعشى قزوين است که سيد احمد کيا گيلانى به نسبت اودر کتابش اشاره نموده است. بر اساس شجره نامه، او پسر عموى سادات مرعشى مازندران است که فارغ از دستگاه حکومتى مرعشيان بود و به زهدوتقوى شهرت داشته است. به احتمال قوى وفات او در نيمه نخست قرن دهم هجرى اتفاق افتاده است.

امامزاده جمال الدين(ع) - جمال الدين کلا

اين بقعه در شش کيلومترى جنوب خاورى شهر کياسر(مرکز بخش چهار دانگه)، در وسط روستا، بر روى تپه اى مشرف بر رودخانه فصلى و تيکه يا مسجد امام حسين (ع) قراردارد. مزار ساده اى به ابعاد 4×4 متر با بام حلب سرو صندوق چوبى ساده اى است. اهالى ، خفته در مزار را سيد جمال الدٌين پسر مير عماد الًٌدين مدفون در روستاى ورى از نوادگان امام موسى کاظم(ع) ميدانند و ميگويند:

اين روستا را نيز سيد جمال الدين بنا کرده از اين رو به سيد جمال الدين کلا مشهور شده است.

برخى از اهالى سيد جمال الدين را برادر سيد عماد الدٌين مى دانند ظاهرآ قول اخير از استحکام بيشترى برخوردار است. زيرا سيد عماد الٌدين يک فرزند بنام سيد نظام الدين جبريل داشته است که پدر سيد على رضى الٌدين مدفون در روستاى لنگر است. بنابر اين قول برادر بودن سيد عماد الٌدين تقويت ميابد ، اما در منابع موجود ذکرى از ان بدست نيامده است. با رجوع به مشجرات موجود در خاندان موسوى ساکن در سارى اين مهم به نحوه  شايسته اى بدست ميايد.

امامزاده جمال الدين(ع) - دشت ناز

اين بقعه در بيست و سه کيلومترى شمال خاورى شهر سارى، در ميان باغات دشت ناز و در قطعه بيست و سه واقع شده است. اين آرامگاه در گذشته جزء روستاى بالا محله ورکلا بوده که امروز بخش اعظم آن جزء محدوده دشت ناز گرديده است.

بنايى ساده به ابعاد 5×5 متر با ايوانى کوچک در ميان درختان و در وسط باغ دشت ناز است. ضريحى آهنى به طول دو و عرض 20/1 و ارتفاع شصت سانتى متر در وسط بقعه است.

اين امامزاده به سيد خون جوشان  نيز مشهور است.علت نامگذارى وى به اين نام بدان جهت است که در سال 1343 ه.ش مسئولين وقت دشت ناز قصد داشتند، موقعيت فعلى امامزاده را تسطيح نمايند که ناگهان بيل مکانيکى به صورت قبرى که در کنار درختى بود برخورد ميکند و از آن خون جارى ميگردد. خبر فورا پيچيده و برخى سنگى را از اطراف قبر بيرون آوردند که حکايت از مدفون بودن سيد جمال الدين موسوى در اين  آرامگاه  داشته است. مسئولين دشت ناز به احترام اين سيد از تسطيح آن محدوده منصرف گشته و در همان سال نا آرامگاهى براى وى برپا ميکنند که در ساليان بعد توسط مسئولين جديد دشت ناز مورد مرمت و باز سازى قرار گرفته و در سال1384ه.ش به حرم مطهر برق رسانى شد و امسال نيز قصد احداث جاده اى مخصوص به حرم را دارند.

بنظر ميرسدکه شخصيت مدفون در بقعه سيد جمال الدين محمد بن شهاب الدين عبدالله بن شمس الدين محمد بن حسين بن محمد بن حسين بن محمد بن عبدالله بن زيد محمد بن على بن قاسم بن محمد بن قاسم الشيخ بن محمد بن عبدالله زيد بن  محمد بن على بن قاسم بن محمد قاسم الشيخ بن ابراهيم العسکرى بن  موسى ابى سبحة بن ابراهيم المرتضى بن امام موسى کاظم(ع) باشد که سيدى دانشمند و عالمى فاضل و نقيبى بزرگوار و صدر سادات طبرستان بوده است. فرزند و سيد فاضل صفى الله و والدين محمد  استر آباد  سکونت داشته و به زهد و تقوى مشهور بوده است. وى پسر عموى سادات هزار جريبى ميباشد.

امامزاده جمال الدين (ع)- سمسکنده

اين بقعه در شش کيلومترى خاورى شهر سارى، پايين تپه اى در روستاى                           سمسکنده واقع شده است.

اتاق کوچکى به ابعاد 4×4 متر به ارتفاع دو متر است که دربى از جانب شمال دارد و قبر امامزاده را بيست و پنج سانتى متر بالا آورده و روى آن پارچه سبز انداختند.

اين بنا در سال 1373 ه.ش شاخته شده و بناى قبلى از گل وچوب  بوده است متاسفانه از هويت شخصيت مدفون در بقعه اطلاعى حاصل نشد.

امامزاده جمال الدين(ع)- نوکنده

اين بقعه در بيست و هفت کيلومترى شهر کياسر (مرکز بخش چهار دانگه) و در وسط آبادى نوکنده واقع است.

بناى قديمى که از خشت و گل بوده را در سال 1383 ه.ش تخريب و بجاى آن بنايى به ابعاد 9×7 متر ساخته اند که درب آن از جانب مشرق باز ميشود و سه پنجره در اطراف دارد. دو ستون فى ما بين قبر امامزاده جهت  برقرارى سقف چوبى بنا تعبيه  نموده اند .

پوشش بام بقعه حلب سر است. قبر امامزاده را حدود پنجاه سانتى متر بالا آورده اند. و پارچه سبز  بر روى آن انداختند. اهالى سيد جمال الدين رااز نسل سيد عماد الدين ورى و از سادات حدود سيصد سال قبل ميدانند.

بنابر اين اطلاق امامزاده بر اين بقعه از روى مجازى است.

امامزاده چهار تن(ع)- سورک

اين بقعه در سيزده کيلومترى شمال خاورى شهر سارى، در انتهاى گورستان عمومى روستاى سورک و پشت بناى ياد بود شهداء جنگ تحميلى واقع شده است.

بقعه ساده اى به طول بيست، و عرض پنج متر با سه اتاق تو درتو که فاقد هر گونه تزئين است. از چهار طرف نيز دربى به بقعه راه ميابد.بر اثر بى توجهى اهالى، بقعه در حال سرنگونى ست. گويند که سيده حليمه و سليمه و طيب و طاهر در اين مکان خفته اند. به سندى که نسب آنان را به ما رهنمون سازد برنخورده ايم.

امامزاده چهل دختر(ع)- پاجى

اين بقعه  در دوازده کيلومترى جنوب محمد آباد(بخش دودانگه)،در بالاى تپه اى مشرف بر تمام روستاى ميانا و پاجى با چشم انداز فوق العاده زيبا و ديدنى قرار دارد. بنايى هشت ضلعى به ابعاد دو متر و ارتفاع سه متر با بام حلب سر است که صورت قبرى در وسط بقعه واقع شده و به عنوان کت بانو نيز مشهور است. زمين زيارتگاه بيش از دو هزار متر مربع ميباشد.

در کنار بقعه، مزار شهداء جنگ تحميلى در قطعه اى ديوار کشيده شده  وجود دارد.

امامزاده حارث(ع)-آق مشهد

اين بقعه در بيست و هفت کيلومترى جنوب خاورى شهر سارى، در خارج از روستاى آق مشهد، بر روى تپه اى مشرف بر کوهها و جنگلها و دره ى اطراف، با چشم انداز فوق العاده زيبا و ديدنى قرار گرفته است.

بنايى ساده اما قديمى به شکل مستطيل به ابعاد 12×7 متر است که شامل دو اتاق تو در تو ميباشد . پوشش بام آن حلب سر و درب  آن از جانب جنوب باز ميشود. درب ورودى بقعه قديمى است و بر بالاى آن پس از بسم الله آمده است:

توکلت على الحى الذى لايموت. پس از عبور از اين در به اتاق کوچکى به ابعاد 6×4 متر ميرسيم که درب قديمى مدخل اصلى حرم قرار دارد. بر جانب راست بقعه بر سنگى به ابعاد 20×40سانتى متر کتيبه اى برهفت خط نوشته شده حکايت از تعمير آن در زمان قاجاريه دارد که آمده است:

«در زمان دوره قاجاريه سطان.... شاه جمجاه مروج مذهب ائمه اطهار فتحعلى شاه قاجار تعمير اين بقعه مبارکه امامزاده حارث بن امام موسى کاظم(ع) ... سلطان ولد مرحوم حسينعلى بيک».

مرقد امامزاده در اتاقى به ابعاد 6×4 متر قرار دارد که در وسط آن ضريحى چوبى به ابعاد97/2در90/1 سانتى متر قرار دارد که به صورت مشبک و مربوط به دوره قاجاريه است.

در ميان اين ضريح، صندوقى چوبى پرکار به ابعاد 10/2×14/1 متر قرار دارد که بسيار نفيس و آکنده از نقوش گياهى منبت کارى و رنگ آميزى شده با رنگهاى گياهى و در مستطيل هاى کوچک به فرم قاب و آلت در بدنه صندوق بکار رفته و داراى کتيبه اى منبت شده با مضمون آيات قرانى(سوره بقره اية الکرسى) با تاريخ 860 ه.ق ميباشد که نشان ميدهد متعلق به دوره مرعشيان است.

آ

در ورودى ساختمان که خود از آثار با ارزش بناست  به صورت غير اصولى رنگ آميزى و تزئين شده و تعميرات چند سال اخير موحب اسيب ديدگى بنا گرديده است. چنانکه از نوشته ى کتيبه معلوم شد، خفته در مزار را حارث فرزند حاضر فرزند امام موسى کاظم (ع) معرفى ميکند که بدون شک صحيح  نميباشد. زيرا در ميان فرزندان امام موسى کاظم(ع) و فرزندزادگان آن حضرت، حاضر نامى که در مازندران سکونت داشته باشد به چشم نميخورد . بدون شک چندين واسطه از قلم افتاده واين شخص بايد اعلام قرن پنجم  يا ششم هجرى باشد که نسب وى بر ما مخفى مانده است زمين اين زيارتگاه حدود پنج هکتار است.

امامزاده حسن(ع)- بادله

اين بقعه در ده کيلومترى خاورى شهر سارى ، در وسط درختان آزاد و خارج از روستاى بادله قرار گرفته است.بنايى مستطيل شکل به ابعاد 17×5 متر که شامل دو اتاق تو در توست و در اتاق بزرگتر که به ابعاد 12×5 متر است قبر  امامزاده واقع شده  که به اندازه سى سانتى متر بالا آورده اند و پارچه سبز روى آن انداخته اند. بام بقعه با پوشش پشم سيمان (ايرانيت) است. کرامت  زيادى به خفته در مزار منسوب است. اين بقعه توسط يکى از بانوان زحمتکش روستاى بادله بنام حاجيه خانم منور طورى مرمت و بازسازى شده است بناى قبلى بقعه  از  خشت و گل بود، در سال 1381 ه.ش از بين رفت و به جاى آن بناى فوق ساخته شده است.

امامزاده حسن(ع)- ذغالچال

اين بقعه در سه کيلومترى خاورى شهر سارى، در پس کوچه هاى روستاى ذغالچال واقع شده و شامل بناى ساده اى به ابعاد 3×3 متر با پوشش بام پشم سيمان (ايرانيت) است. صندوقى چوبى در وسط بقعه است که از ارزش خاصى برخوردار نيست. گويند که مدفن امامزاده حسن معروف به گل ارغوان در اينجاست  اما از نسب او اطلاعى ندارند و ما نيز به سندى که ما را به اين مهم رهنون سازد بدست نياورديم.

جز اينکه برخى خفته در مزار را برادر امامزاده سه تن مدفون در همين روستا ميدانند که در اين صورت بايد او برادر امامزاده عقيل مدفون در امامزاده سه تن روستاى ذغالچال باشدکه نسب وى با شش واسطه به امام على (ع) منتهى ميشود که از قرار ذيل است:سيد حسن بن جعفر الملک المتانى بن محمدبن عبدالله  بن محمد بن عمر الاطرف بن امام على امير المؤ منين(ع). او سيدى بسيار جليل القدر ، عظيم الشأن و از نزديکان و اصحاب خاص حسن بن زيد داعي- مؤسس دولت علويان طبرستان بشمار ميرفت. ظاهرا او در سال 260ه.ق در حمله يعقوب بن ليث صفار به سارى بهمراه چندين تن از برادران و برادرزادگان  در اين منطقه به شهادت رسيده است. در کنار بقعه، زينبيه زيبا و جالبى ساخته اند و پشت بقعه نيز سرويسهاى بهداشتى مرتبى بنا نموده اند. زمين زيارتگاه حدود چهارصد متر مربع است.

امامزاده حسن (ع)- سمسکنده

اين بقعه در شش کيلومترى خاورى شهر سارى، در ميان گورستان عمومى روستاى سمسکنده واقع شده است.

بنا قديمى و از سنگ لاشه و گل ساخته شده و ابعاد آن 15×5 متر است که ايوانى کوتاه در جانب شمال دارد و به عنوان مدخل از آن استفاده  مى شود.  پس از عبور از ايوان، دو پلکان به سوى پايين راه دارد که قبر امامزاده مشاهده ميشود،طول و عرض آن سه متر و به ارتفاع شصت سانتى متر بالا آورده اند و روى آن را پارچه سبز انداخته اند.گويند امامزاده حسن بهمراه خواهر خود در اين مکان آرميده است. پوشش بام بقعه سفال سر است و به جهت حفاريهاى غير مجاز ضربه اى مهلک بر پيکر بنا حاصل شد . و اصالت خود را از دست داده است.

نحوه بکار گيرى آجرهاى خشتى بيست سانتى مترى در قبر امامزاده و استفاده از سنگ لاشه در ديوارهاى بقعه، اين بنا را متعلق به اواخر دوره صفويه ميتوان  ملحق نمود.

در شمال بقعه،اتاق چوبى ساده ايست که مدفن سيد آقامير است که حدود 120 سال قبل وفات يافته و در اين مکان به خاک سپرده شده است. او را از سادات خوش ضمير و صاحب کرامت و مردى متدين و با تقوى ميدانند.

در مقابل ايوان بقعه،قبر شش تن از شهداى جنگ تحميلى قرار دارد که عطر اهل بيت(ع) را با عطر شهداء در فضاى اين بقعه توام نموده است. در ابتداى قبرستان نيز حسينيه بزرگى وجود دارد که بر مدخل آن نوشته شده:

«زمين و درب و پنجره اين بنا از ثلث مرحوم عليجان صالحى اهداء گرديد. تاسيس سال 1371»ه.ش کتيبه ديگرى بر روى سنگى آمده است:

«اين ساختمان از ثلث مرحوم حاج سيد جليل ساداتى بالادهى در سال 1371 درست شده است.» در کتيبه ديگر مخارج موزائيک و کاشيکارى و فرش و موکت اين بنا از ثلث مرحوم حاج صادق قاسمى اشاره شده است. زمين زياتگاه بيش ازيک هکتار است.

چنانچه اشاره شد، خفته در مزار را سيد حسن علوى، برادر امامزاده على مدفون در همين روستا ميدانند و معتقدند که خواهر يا مادر سيد حسن در کنار وى مدفون است.

مااحتمال ميدهيم که وى سيدحسن و سيده فاطمه فرزندان عقيل بن جعفر الملک المتانى بن محمد بن عبدالله بن محمد بن عمر الطرف بن امام على(ع) باشند که پس از آوازه دولت علوى طبرستان به اين منطقه مهاجرت نموده و بهمراه پدر و برادران خود در شهر سارى در خدمت حسن بن زيد داعى بوده اند

وفات اين دو بايد در دهه اول چهارم هجرى قمرى باشد. برادر او سيد على در همين روستا مدفون است. برادر ديگرش در روستاى لاليم و پدر و ديگر برادرانش در روستاى ذغالچال دفن شده اند که صاحب گنبد و بقعه ميباشند.

امامزاده حسن(ع)- سنک بن

اين آرامگاه باشکوه در دوازده کيلومترى جنوب خاورى شهر سارى، و در سمت راست جاده اصلى و پس از آرامگاه امامزاده حمزه رضاى هولار قرار دارد. بقعه از خارج با طرح هشت ضلعى و از داخل به صورت دايره است ايوان کوتاه و ورودى مستطيل شکل با سازه آجرى به ابعاد 2×7 متر در شمال بقعه قرار دارد که از آن به عنوان مدخل اصلى و شبستان استفاده ميکنند.

درب چوبى زيبا که در سال 1387 ه.ش توسط عزيزالله ذوقى ساروى در حرم از بيرون نصب شده، حلقه اتصال حرم و شبستان است. نماى ديوارهاى حرم ازبيرون آجر و از درون سيمان سفيد با تزئينات سيمان برى است. شش پنجره در اضلاع مختلف حرم تعبيه شده که جهت نورگيرى از آن استفاده ميکنند.

گنبدى مرتفع به قطر نه متر و ارتفاع ده متر به صورت قوس شلجمى و به وسيله تير آهن و طاق ضربى بر بالاى بقعه نصب است. قطار دالبرهاى سيمانى که به تقليد از آجرهاى پنجه موشى با عرض  زياد و دور تا دور قسمت زيرين گنبد تزئين شده اند. نماى خارجى گنبد قير اندوده (ايزوگام) است.

در زير همين گنبد ، قبر امامزاده واقع شده که توسط ضريح چوبى مشبک به طول 10/2و عرض 10/1 و ارتفاع 50/1 سانتى متر محافظت ميشود. زيارتنامه اى با خط خوش نستعليق که کتابت آن ششم شوال سال 1336 ه.ق را نشان ميدهد و توسط ناصر الاسلام پهنه کلايى به آستانه اهداء شده، در ديوار جنوبى بقعه نصب است.

مناره بلند بقعه به ارتفاع تقريبى بيست متر جلوه خاصى به حرم و آرامگاه داده است.

از ديگر تزئينات حرم، کاشيهاى خشتى است که به صورت لچک و زغره در حاشيه در جديد بقعه نصب گرديده و حاوى نقوش اسليمى و نامهاى حضرت فاطمه(ع)،حسن(ع)،حسين(ع)،على(ع)،و محمد(ص) را ميتوان ديد.

زمين زيارتگاه بيش از دو هزار متر مربع استکه محل دفن اموات ميباشد و به عنوان گورستان از آن استفاده ميکنند. تکيه مجاور بنا بر مصالح جديد نوسازى شده ولى فرم بنا همان تکيه قديمى است . در کل،بناى با شکوه امامزاده حسن (ع)به جهت واقع شدن در کنار خيابان اصلى، از موقعيت خاصى برخوردار است.

امامزاده حسين(ع)- خرم آباد

اين بقعه در بيست و چهار کيلومترى شمال شهر پل سفيد، در بيرون روستاى خرم آباد واقع شده است.

بنايى نسبتا قديمى به شکل مستطيل به ابعاد 10×5 متر با بام حلب سر وشامل دو اتاق تو در توست ، اتاق اول به عنوان شبستان استفاده ميشود که ابعاد آن 5×3 متر ميباشد. اتاق دوم که مرقد امامزاده در آن است. صورت قبرى در آن نمايان ميباشد که صندوق نسبتا قديمى بر روى مرقد ميباشد. زمين زيارتگاه حدود پانصد متر مربع است.

امامزاده حسين(ع)- چالو

اين بقعه در چهل و دو کيلومترى جنوب شهر کياسر( مرکز بخش چهار دانگه)،در ابتداى آبادى چالو واقع است.

بقعه بسيار ساده و به ابعاد 3×4 متر استکه بام آن چوبى و بخشى از آن فرو ريخته است. او را از خويشان امامزاده مير  على اکبر (ع) مدفون در همين روستا ميدانند.

متاسفانه از هويت خفته در ان اطلاعى حاصل نشد. بعيد نيست که از سادات محلى باشند که در قرن اخير وفات يافته و در اين روستا دفن شده اند.

اين بقعه در خيابان امير مازندرانى و محله شاهزاده حسين واقع شده است.

بقعه چهار ضلعى و مسجدى متصل به آن است. سر سازى چوبى با پلور و شير سر که در قديم سفال پوش بوده و در ساليان اخير پشم سيمان ( ايرانيت) شده، بنا را متعلق به دوره قاجاريه مرتبط ميسازد، اما اصل بنا متعلق به دوره مرعشيان است. زمين اين زيارتگاه حدود هزار و سيصد متر مربع است و دور آن را حصار کشى نموده اند.

اهميت خاص اين بنا مربوط به در ورودى و صندوق کنده کارى و کتيبه دار شرق مرقد است. در ورودى بنا به ابعاد 206در 60 سانتى متر است که در سمت شرق مرقد قرار دارد. بر برهر لنگه، قاب مستطيل بزرگى در وسط و دو پاسار در بالا و پايين آن ايجاد شده است. بر روى قابهاى بزرگ ميانى، نقش دو ترنج بزرگ با طرح هاى گياهى و بر روى پاسارها و حاشيه ها و بائو کنده کاريهايى در مايه گياهى و هندسى به اجرا در آمده است.در کتيبه اين در، بانى، و نجار و تارخ ساخت آن اشاره شده که چنين آمده است.

« صاحب الخيرات جناب سيادت مآب سيد ايسماعيل بن المرحوم فتح الله النجفى عمل حسين بن استاد احمد سارى فى التاريخ  رجب المرجب سنة تسعين و ثمانما ئه 890=ه.ق».

صندوق بزرگى روى مرقد را پوشانده که به طول 38/2 پهناى 20 /1 و بلند 80/1   سانتيمتر است. اين صندوق داراى قاب سازى به شيوه گره و با طرح  هاى شش ضلعى  و ستاره هاى شش پر و نقوش ترنج و نگارهئهاى گياهى و سرانجام،کتيبه  هاى چند است .آيات قرآنى بسيارى بر  روى حاشيه هاى صندوق کتيبه  گرديده که بخشى از آن عبارتند از :در حاشيه بدنه شرقى چنين آمده است:

«بسم الله الرحمن الرحيم  هذا الضندوق المشهد  المرقد الاعاظم سلطان حسين محمد بن حغفر بن موسى الکاظم ( ع) بسعى و اهتمام اسماعيل بن فتح الله النجفى بن الحسينى عمل  محمد بن  استاد حسين نجار فى التاريخ سنة اربع و تسعين و ثمانمائه =894ه.ق ».

بر بدنه جنوبى حاشيه سمت راست از پايين به بالا نيز آيات فراوان قرآنى به چشم ميخورد.

درى کنده کارى شده در شمال بقعه است که پهناى هر لنگه آن بيست و چهار و بلندى آن يک متر و چهل وشش سانتى متر است که قسمتى از بالاى لنگه چپ آن شکسته شده است.

در شمال بقعه درى در وسط و  دو پنجره مشبک در دو طرف آن است که بر حاشيه سمت چپ پنجره شمال غربى عبارات زير حک شده است:

«فى ظهور حضرت امامزادگان بحق سلطان حسين و سلطان محمد بن موسى الکاظم (ع) فى يوم الخميس جمادى الاولى سنة اثنى و ثمانمائه 802ه.ق».

امامزاده حسين(ع)- سوته کلا

درهشت کيلومترى شهر محمد آباد (مرکز بخش دودانگه)روستاى سوته کلا که به آن سود کلا نيز ميگويند واقع است . در ميان گورستان عمومى روستا، سه مزار  قديمى قرار دارد که يکى از انها متعلق  به امامزاده حسين است .زمين اين زيارتگاه حدود دوهزار متر مربع است.

اين بقعه در پنجاه مترى جنوب بقعه درويش على حاجى قرار دارد که بنايى ساده از خشت و گل است که بام آن حلب سر ميباشد. ضريح چوبى و نسبتا قديمى امامزاده بر سکويى حدود بيست سانتى مترى نصب است و به جهت عدم رسيدگى رو به خرابى ميرود. احتمال قوى ميرود که بنا متعلق به اواسط  دوره قاجاريه باشد، با وجود اين، کيبه اى که دال بر هويت خفته در مزار باشد به چشم نميخورد و اهالى نيز اطلاعى از آن ندارند.

امامزاده حسين(ع)- کياسر

اين بقعه در شهر کياسر ( مرکز بخش چهاردانگه) و در ميان گورستان قديمى و عمومى آن قرار دارد که به شاهزاده  حسين مشهور است.

بقعه به شکل مستطيل به ابعاد  13×30/5 سانتى متر و شامل دو اتاق تو در تو با بام حلب سر است. قبر امامزاده در اتاق  دوم قرار قرار دارد و درب آن از جانب شمال باز ميشود وچهار جهت بقعه، پنجره اى جهت نورگيرى تعبيه نموده اند. در اتاقى که مرقدامامزاده در آن است، صورت پنج قبر  در آن ديده ميشودکه قبر  بزرگ  متعلق  به شاهزاده حسين و قبور ديگر متعلق به پسر و يک دختر اوست زمين زيارتگاه و قبرستان آن حدود يک هکتار است که اخيرا ًتوس حاج اقاى زمانى ابراهيمى و حاج حسن هادى نژاد، زمينى ديگر که مجاورت بقعه و فعلا از آن به عنوان زمين فوتبال استفاده ميشود ، وقف آستانه نموده اند.

درباره شخيت مدفون در بقعه نميتوان اظهار نظر قطعى نمود،چونکه اسامى بقيه ى مدفونان به درستى معلوم نيست ، اما احتمال دارد که خفتگان در اين مزار، برادر و فرزندان برادر سيد حمزه روستاى اسرم و هولار جهت اطلاع از شجره نامه  وى به شرح حال امامزاه حمزه اسرم و حمزه رضا هولار مراجعه فرماييد.

امامزاده حمزه(ع) - اسرم

اين بقعه در  شانزده کيلومترى شمال خاورى شهر سارى، در ميان گورستان عمومى روستاى اسرم قرار دارد.

بناى قبلى که ازخشت و گل بوده را تخريب و بجاى آن بنايى مستطيل شکل به ابعاد 30×40 متزر ساخته اند. بام بقعه پشم سيمان (ايرانيت) است و سقف را دبا ايجادتورفتگى به شکل کاسه،سه گنبد بزرگ تعبيه نموده اند و الباقى سقف را پلکانى ساخته اند. تمام ديوارهاى حرم را پنجره کار گذاشته اند که صورت سه طبقه داده است. قبر امامزاده در ابتداى درب باب الحوائج است که به صورت سه طبقه و با سنگ مر مر تزئين شده است. سنگهاى قديمى متعلق به قرن هفتم و هشتم هجرى در پيرامون بقعه، در باز سازى حرم کشف شده که اينک در منزل يکى از اهالى نگه دارى ميشود و نشان  از قدمت اين مزار و گورستان آن دارد. زمين اين زيارتگاه حدود 35000 متر مربع است.

خفته در مزار را سيد حمزة بن جعفر بن  عبدالله ن يحيى بن صالح بن امام موسى کاظم (ع) معرفى ميکنند و ميگويند که وى به اتفاق همشيره محترمه خود بنام محرم خاتون و به اتفاق والده مخدره خود بنام  حليمه خاتون پس از به شهادت رسيدن سيد حمزه در قريه فعلى اسرم  که در زمان شهادت آن به دشت  اسرم موسوم بود، مدفون گرديدند. قبرهمشيره امامزاده درست درسمت شرق بقعه به فاصله حدود هفتاد مترى و قبر مادرش درست در جنوب بقعه  به فاصله حدود يکصد پنجاه مترى واقع شده است.

هر چند برخى از قسمتهاى داستان فوق صحيح به نظر ميرسد، اما بخش اعظم آن که شجره نامه امامزاده اصست، صحيح  نميباشد ، زيرا به اتفاق نقل همه ى علماى انساب، امام موسى کاظم(ع)  فرزندى بنام صالح نداشته تا از او يحيى و در نتيجه سيد حمزة بن جعفر بن عبدالله بن زيد به دنيا آمده باشد. به طور کى فرزند داشتن امام موس کاظم(ع) بنام صالح ، فرع بر فرزند داشتن سيدصالح بنام حمزه است. از اين رو چنانچه در کتاب بارگاه آزاد گله اشاره شد ، امامزاده اى که در اين نواحى به شهادت رسيده و نامش نيز حمزه باشد سيد حمزه الصغر امفتول بن عيسى بن محمد البطحانى بن قاسم بن حسن بن زيد امام حسن (ع) است که نسب شريفش با پنج واسطه به امام حسن مجتبى (ع) منتهى ميشود.

امامزاده حمزه(ع)- پارچى کلا

اين بقعه در دوازده کيلومترى جنوب خاورى شهر سارى،در روستاى پرچى يا پارچى کلا قرار دارد.

بقعه در آخر روستا واقع است و شامل بنايى ساده به ابعاد 4×5 متر و به صورت مربع مستطيل که سقف آن  با پوشش پشم سيمان (ايرانيت) است. قبر امامزاده در انتهاى بقعه قرار گرفته  و صندوقى چوبى نه چندان قديمى ب ر روى آن قرار دارد.

بناى قبلى امامزاده از آجر و بام آن سفال سر بود که در سال 1382 ه.ش توسط حاج سيد  جليل قادرى تخريب و بناى کنونى ساخته شد.از ويژگيهاى اين بقعه ، صحن مشجر دوهزار مترى آن است که توسط درختان  آزاد و سر به فلک کشيده، فضاى مناسبى جهت استراحت زوار به وجود آورده است. تا جائيکه  شاخه هاى انبوه و پيوسته درختان باعث شده است که تمام صحن بقعه سايه باشد و به ندرت نور آفتاب به کف زمين بتابد  عمر بعضى از اين درختان به بيش از دو قرن ميرسد.

برخى از معمرين خفته در مزار را حمزه ماجد  ميخوانند و ميگويند در گذشته نيز پدران

ما شخصيت مدفون در بقعه  را حمزه  ماجد و حمزه  مجيد  ميگفتند  و علت آن را نيز نميدانيم. اگر اين وجه تسميه و شهرت محلى را تلقيبه قبول کنيم. با يکى از سادات حسنى تطابق دارد که نام وى سيد حمزه  معروف به بن حسين الزاهد بن عباس بن ابراهيم بن على بن عبدالرحمن بن اسم بن حسن بن زيد امام حسن(ع) است که سيدى بسيار جليل القدر، عظيم الشان بوده  و به زهد و تقوى شهرت داشته است.

امامزاده حمزه (ع)-زرين آباد بالا

اين بقعه در سيزده کيلومترى جنوب خاورى شهر سارى، در خارج از روستاى زرين آباد قرار دارد. بناى قبلى امامزاده که از خشت و گل بوده را تخريب و بجاى آن بنايى به شکل مستطيل به ابغاد 17×7 متر ساخته اند که شامل دو اتاق تو در توست و درب آن از جانب مغرب باز ميشود.

هنوز پنجره اى مشبک عصرقاجارى  دراين بقعه نصب است.پوشش بام بقعه حلب سر و قبرامامزاده در اتاق  دومى که کوچکتر است قرار دارد و روى آن دو صندوق کوچک و بزرگ قرار گرفته که صندوق کوچکى به ابعاد 20/1!×9و ارتفاع شصت سانتى متر و صندوق بزرگى و که مشبک است به طول چهار و عرض 20/1 و ارتفاع30/1 سانتى متر است. دو زيارتنامه باخط نستعليق بر ديوار شمالى بقعه نصب است که در آخر آن ضمن معرفى امامزاده به حمزة بن هادى سال وقف را 1257 و 1258 ه.ق ذکرنموده که بر اين اساس بيش از يکصد و هفتاد سال قدمت دارد.

زمين زيارتگاه بيش از پنج هزار متر مربع است . دواصله  درخت کاج در جانب شرق بقعه که بسيار بلند و به ارتفاع بيست و پنج متر ديده ميشود که بهمراه ديگر درختان، فضاى مناسبى را جهت استراحت زوار ايجاد کرده است. سنگ قبرهاى بسيار قديمى در پيرامون بقعه وجود دارد که يکى از آنها سال 1150ه.ش را نشان ميدهد. چشم انداز بقعه فوق العاده زيباست.

بر اساس زيارتنامه موجود در بقعه، امامزاده حمزه به حمزه هادى يا حمزة بن هادى شهرت دارد و او را از نوادگان امام سجاد (ع) ميدانند که با مشجرات موجود نيز همخوانى دارد. زيرا ابوطالب مروزى ، ضمن معرفى سادات سجادى ساکن در شهر سارى از حمزة بن هادى بن جعفر بن محمد بن حسن بن احمد بن جعفر بن عبدالله العقيقى بن حسين الأصغر بن امام سجاد(ع) نام برد و برادران او را نيز ساکن سارى و نواجى آن ذکر مينمايد و  سر انجام مينويسد که سيدحمزه فرزندى بنام کيا !  ابورضا داشته که امارت و حکومت طبرستان از آن اوست. بر اين اساس احتمال قريب به يقين دارد که خفته در اين مزار،همين سيد حمزه بن هادى سجادى باشد. فرزند او  سيد ابو رضا  که اينک  به سيد رضا شهرت دارد و در روستاى علوى کلا مدفون است و به امامزاده سيد رضا معروف ميباشد. اکثر عموها و پسر عمو هاى سيد حمزه ، رياست معنوى شهر سارى را به عهده داشته واز بزرگان سادات  حسينى بشمار ميرفتند.

امامزاده حمزه رضا(ع)- آبلو

اين آرامگاه در يک کيلومترى جنوب خاورى نکا، در ميان گورستان عمومى روستا واقع است. در گذشته امامزاده به سيد حمزه شهرت داشته،اما درساليان اخير به حمز ه رضا خوانده ميشود.

بناى قبلى و قديمى که از خشت و گل بوده را تخريب و به صورت هشت ضلعى کرسى بلند به ابعاد سه متر و ارتفاع سه متر و گنبدى شلجمى به ارتفاع تقريبى هفت متر ساخته اند. درب آن از جانب شمال شرق با ميشود و توسط هشت پلکان به بقعه راه ميابد.

تمام ديوار خارجى بقعه ، با سنگ مرمر تزئين شده و بر روى کاشى لاجوردى در سر درب بقعه کتبيه اى تعبيه شده است:

«السلام عليک ايهاالشخص ااشريف الطاهر الکريم السيد بن موسى بن جعفر(ع)» داخل بقعه نيزداراى کتيبه هاى ذيل است که همه ان نشان از ساخت و ساز و تعمير و بانى شدن برخى از مايحتاج بقعه توسط افراد خير دارد:

«اين بنا زيبا و بارگاه نورانى به وسيله اهالى محترم روستاى آبلو و توسط افراد نيکوکار ساخته شده و در سال 1379 افتتاح و مورد بهره بر دارى قرار  گرفت.» قبرامام زاده در وسط بقعه قرار دارد و آجر آن را به ارتفاع 10.1 سانتى متر و به طول دو و عرض يک متر بالا آورده اند و روى آن را پارچه سبز انداخته اند.

امامزاده حمزه رضا(ع)- هولار

در چهارده کيلومترى جنوب خاور شهر سارى، در کنار  جاده اصلى هولار به دو دانگه، مزار با شکوه امامزاده حمزه رضا قرار دارد.

اين بناى زيبا در مجاورت پاسگاه هولار قرار گرفته و شامل ايوان گنبد، حرم، صحن مشجر و ديگر امکانات رفاهى است.

بنا در سال 1359 ه.ش پس از تخريب بناى قديم ساخته شد و شامل ايوان کوتاه و مناره اى به قطر تقريبى شش متر و ارتفاع پانزده متر است که گنبدى کلاه خودى بر ساقه اى چهل سانتى مترى قرار دارد. ارتفاع گنبد حدود شش متر و قطر آن چهار متر است و فاقد تزئينات ميباشد و تنها با رنگ سبز جدار خارجى آن را نقاشى نموده اند.

زمين زيارتگاه حدود هشت هزار متر مربع است و چند درخت تنومند آزاد در آن مشاهده ميشود. درختکارى و محوطه سازى زيبا توسط درختان نخل تزئينى و کاکتوس وحشى، فضاى زيبايى را به وجود آورده است. تمام ديوارهاى بيرون بقعه با سنگ مرمر تزئين شده و در مقابل ايوان نيز حوض بتنى تعبيه نموده اند.

درست در زير گنبد، ضريح مشبک و زيباى امام رضا قرار دارد که ارتفاع آن دو متر و طول آن سه و عرض آن نيز دو متر ميباشد. کتيبه اى در ضلع شمالى و شمال غربى ضريح حک شده که نام سازنده و اسامى پنج تن آل عبا مشاهده ميشود و از قرار ذيل است: « بسمه تعالى اين ضريح با کمک علاقمندان وهمت آقاى وافى تهيه شده است. دست رنج ابوالحسن در شرق حرم، مسجدى به ابعاد 9×11 متر  است که از سازه هاى ساليان اخير است.

چنانچه پيشتر گفته شد ، شخصيت مدفون در بقعه را حمزه رضا از فرزندان امام جعفر صادق(ع) ميدانند و دليلى بر آن نيز اقامه نشده است و حتى مدرکى که اين ادعا را تأييد  کند در دست نيست. تنها در کتابهاى انساب نام دو تن از سادات از نسل امام جعفر صادق(ع) ذکر شده  که به طبرستان مهاجرت نموده اند و حمزه رضا نام در ميان آن دو نوادگان آنان يافت نشده است. لذا ايت دعا نميتواند منشأ صحيحى داشته باشد. همچنان که در کتاب بارگاه آزاد گله اشاره شد شخصيت مدفون در اين بقعه از سادات حسنى است که با پنج .واسطه به امام حسن مجتبى(ع)ميرساند.

امامزاده حميد(ع)- پهنه کلاى شمالى

در يازده کيلومترى جنوب شهر سارى،از سمت راست،راه فرعى منتهى به تکيه پهنه کلاى شمالى ميشود، در ابتداى آن، بناى در خال ساخت امامزاده حميد واقع شده است.

بنا در  دو طبقه  به شکل مربع به ابعاد 18×18 متر ميباشد. چهار ستون در وسط بنا تعبيه نموده اند که درست در وسط همين فضا قبر امامزاده قرار دارد. در طبقه دوم فضاى چهار ستون  را خالى گذاشته اند تا از بالا نيز مرقد امامزاده ديد داشته باشد . دودرب در شمال و جنوب بقعه تعبيه شده و دو پنجره نيز در دو جهت  ديگر دارد.

زمين زيارتگاه حدود هزار  متر مربع است و دور تا دور آن  را درختان آزاد در بر گرفته و فضاى مناسبى را براى زوار به وجود آورده و چشم انداز بقعه بسيار عالى است.

بدون شک ، شخصيت مدفون در بقعه ؛ سيد على الزاهد معروف  به ابن حميد ابن اسماعيل حميد بن احمد حميد بن عبيدالله بن محمد الأکبر بن عبدالرحمن الشجرى بن قاسم بن زيد بن امام حسن (ع) است که خاندانش به زهد و تقوى و شجاعت معروف بوده اند . جدش سيد احمد اميرى فاضل و سيدى جليل القدر ، عظيم الشأن و معروف به حميد و سيد شمس آل الرسول بوده که اينک آرامگاه او در شهر آمل به همين لقب مشهور و معروف است. فرزندان او در سارى، آمل و گرگان ميزيسته و ابن حميدشهرت داشته اند. در اين ميان على به جهت زهد و تقوى به جد خود تمثيل ميشدو به حميد معروف گشت. روستاى حميد آباد را به جد او منسوب ميدانند. برادر او نيز در نزديک همين روستا در محوطه کارخانه کاغذ سازى مدفون بوده و به سيد محمد مشهور است.

امامزاده حليمه(ع)- همت آباد

اين بقعه در شش کيلومترى شمال خاورى شهر سارى، در ميان گورستان عمومى و درختان سر به فلک کشيده آزاد و بلوط روستاى همت آباد واقع است.

بناى قبلى که اتاقکى بوده را خراب نمودندو به صورت حجله گاه ساخته اند. زمين زيارتگاه حدود ک هکتار استکه از آن به صورت  گورستان استفاده ميکنند.خفته در مزار راحليمه خاتون مشهور به «دخت امام» و «دخترمشهد» ميدانند و برخى او را خواهر بزرگ امام رضا(ع) ذکر نموده اندکه يقيناً اشتباه بوده و آن بانوى بزرگوار در مدينه وفات يافته و در بقيع به خاک سپرده شده است.هر چند مزاراتى در بهبهان،گچساران و ديگر شهرهاى ايران به ايشان منسوب اسات اما خفتگان در آن مزارات منسوب به او را بررسى خواهم کد و بحث تفصيلى آن به کتاب مزارات امامزادگان  ايران  ارجاع داده ميشود.

امامزاده خديجه(ع)-آب بند کش

اين بقعه در شش کيلومترى خاور شهر سارى ، در ميان روستاى آب بندان کش واقع شده است.

برج کوچک و کم ارتفاعى است که گنبدى مخروطى به ارتفاع 80/2 سانتى متر بر بالاى بقعه تعبيه نموده اند. ارتفاع بقعه دو متر  و با رنگ سبز نقاشى نموده و درب آن از جانب مغرب باز ميشود و از جنس آلومنيوم است. گويند: در گذشته نمايى از قبر بوده  و خذيجه خاتون به خواب اهالى ميآيد و از آنها ميخواهد که قبر او را بسازند . از اين رو اين بناى کوچک در سال 1384 ه.ش ساخته شده است. متأسفانه از هويت احتمالى خفته در آن هيچ اطلاعى بدست نيامده است.

امامزادگان خديجه و زينب (عليهما السلام)- اسبورز

اين بقعه درهشت کيلومترى جنوب خاورى سارى،  در مسير جاده اسبورز-خارکش در ميان انبوه درختان آزاد، فرار گرفته  است.

بنايى کوچک و تازه ساخت هشت ضلعى است که طول هر يک از اضلاع آن دو و ارتفاع بنا نيز  سه متر و بام آن با پوشش پشم سيمان ( ايرانيت) است. درب بقعه از جانب شمال باز ميشود و بر بالاى آن پشم سيمان (ايرانيت) گذاشته و توسط دو تير  آهن، تشکيل ايوان مسقف داده اند. اين بقعه بر اساس خواب در سال 1378 ه.ش ساخته شده است.درختان بسيار بلند و آزاد در پيرامون بقعه باعث شده که سايبانى پيرامون بنا ايجاد گردد. زمين زيارتگاه بيش پنج هزار متر مکعب است.نهر کوچکى نيز در حانب شمال بقعه در جريان است. چشمه آبى که اينک به صورت چاه در آورده اند مورد اعتقاد اهالى است. بر تابلويى نوشته شده، : «اين چاه آب بنام فاطمه زهرا(ع) براى گرفتن شفا و بر آورده شدن حاجات ميباشد اين چاه به ياد ابوالفضل (ع) و حسين(ع) است.»

صورت قبرى را به اندازه سى سانتى متر بالا آورده اند و  بر روى آن نوشته اند که :

« امامزاده خديجه (ع) و زينب(ع) فرزند زين العابدين (ع) نوه بى بى شهر بانو(ع)- تاريخ وفات 1261ه.ق امامزاده خديجه را هنگاميکه دشمن دنبال کرد در ملک اسبورز قرار گرفت»

اين کتيبه که  اساس  صحيحى نداشته و معلوم نيست چگونه و بر چه اساس  نوشته، داراى اغلاط فراوان استک که من جمله آنها تاريخ وفات سيده خديجه(ع) و بى بى زينب(ع) را سال 1261ه.ق يعنى 166 سال پيش ميداند، آن وقت آن دو فرزند امام زين العابدين(ع) معرفى ميکند، مضافاً بر اينکه اين بقعه بر اساس  خواب بوده و اين تاريخ سازى صحيح نميباشد.

امامزاده خليفه(ع)-حميد آباد

در بيست و دو کيلومترى شمال خاورى شهر سارى، در جاده فرح آباد،روستاى سر سبز حميد آباد قرار دارد. در انتهاى روستا در ميان انبوه درختان  آزاد تنومند، مزار ساده امامزاده خليفه واقع شده که در حال بازسازى است.

اصل بنا متعلق به دوره زنديه بوده که در زمان پهلوى اول توسط خان منطقه به طمع بدست آوردن گنج ، تخريب و بناى فعلى که يک اتاق ساده به ابعاد6×4 متر با کرسى جينى حدود 5/1 متر است ساخته شده است. اتاقکى نيز در جوار بنا جهت ماندن زوار وجود داردکه فعلاً به عنوان انبار از آن استفاده ميشود. با توجه به حفارى هاى غير مجاز در ضلع غربى بنا ، قسمتى از ديوار اين ضلع دچار نشست شده است.

اخيراً با همت اهالى و هيأت امناء ، بناى جديدى در حال ساخت است که ابعاد آن 8×8 متر و به صورت مربع و در چهار طرف آن ايوانى بخ عرض 30/3 متر اضافه شده است. بر روى قبر امامزاده و نسب شريف او بيان شده و او را از سادات مرعشى حسينى ذکر نموده است.

شخصيت مدون در بقعه طبق تابلوى موجود در آن که  از بنياد پژوهشهاى اسلامى استان قدس رضوى ارسال و ممهور شده ،سيد ابراهيم خليفه  سلطان فرزند سيد حسين سلطان العلما سيد علاءالدين معرفى شده است که با شانزدهدواسطه به امام سجاد (ع)  ميرساند و از ساداتديزرگوار مرعشى در قرن دهم و يازدهم هجرى بوده و پدرش خليفه و وزير شاه عباس صفوى بوده و برخى سيد ابراهيم خليفه سلطان راحاکم شهر سارى ميدانند. به هر1 حال شجره نامه امامزاده  سيد خليفه طى نامه  شماره  3474/840 ب مورخ 11/9/1381 از بنياد پژوهشهاى اسلامى آستان قدس رضوى به  بقعه ارسال شده که عيناً متن آن اساره ميشود:

« در بيشتر کتب  تاريخ و جغرافيا از وجود چنين بقعه اى در دشت رود پى سارى نزديک روستاى حميد اباد سخن به ميان آمده اينجا بايد مدفن سيد جليل و فقيه اهل بيت سيد ابراهيم معروف به  خليفه سلطان فرزند سيد حسين بن ميرزا رفيع الدين محمد بن محمود بن عبدالکريم بن عبدالله مرعشى بن عبداکريم بن محمد بن  مرتضى بن على خان بن کمال الدين بن قوام الدين الشهير بن « مير بزرگ» بن کمال الدين صادق بن  عبدالله بن ابى عبدالله محمد النسابة بن ابى الحسن محمد السيلق بن ابى محمد الحسين بن الحسين  الاصغر بن الأصغر بن الإمام على بن الحسين السجاد(ع) باشد.

وى سيدى شريف و از بزرگان سادات سارى بشمار مى آمد،تولد او بايد نيمه نخست قرن يازدهم هجرى باشد.

پدرش علاءالدين سلطان العلماء مشهور به سيد خليفه سلطان ، در خاندانى اهل علم به تاريخ 1001ه.ق متولد شد. پدرش ميرزا رفيع الدين متوفاى 1034ه.ق از علماى بنام عصر و داراى صدارت در دوران شاه عباس صفوى بوده است.

سيد حسين ، تحصيلات خودرا نزد مشايخ عظام؛ شيخ بهايى، سلطان حسين  يزدى و ديگران  به پايان رسانيد و به مقامى نائل گرديد که از مشهورترين مدرسان عصر خود شد. به سال1033 ه.ق در همان دوران که پدرش صدارت را بر عهده داشت ، بعد از مرگ وزير سلمان خان بن شاه على ميرزا به وزارت  عظماى ديوان اعلا درآمد. در ماده تاريخ وزارت او گفته اند: «وزير شاه شد سلطان داماد».

شاه صفى بعد از به قدرت رسيدن در 22 رجب سال 1041 ه.ق  او را از وزارت عزل کرد و چشمانش را به ميل کشيد و به قم تبعيدش نمود، تا آنکه در زمان شاه عباس دوم بار ديگر سلطان العلماء به وزارت رسيد و تا پايان عمر اين منصب را برعهده داشت.

سلافه العصر تاريخ فوت وى را سال 1061 ه.ق نوشته، ولى بيشتر مورخان و شرح حال نويسان فوت او را در هنگامى که با شاه عباس ثانى از فتح قندهار باز ميگشت در بلده اشرف = بهشهر از بلاد مازندران به سال 1064 ه.ق گفته اند. صائب ماده تاريخ او را اينگونه ساخته است: «آه از دستور عالم واى از سلطان علم».

سرانجام جسدش را به  نجف اشرف منتقل ساخته و در جوار امير المؤمنين (ع) به خاک سپردند.

فرزند او سلطان سيد ابراهيم نيز در مدت سکونت پدردر قم و اصفهان به فراگيرى دانش پرداخت، پس از اخذ مقدمات علوم  نزد پدر، از اساتيد مشهور اصفهان و قم استفاده نمود و خود از بزرگان علم شد. برخى قائلند که وى در هنگام وزارت پدرش، امارت شهر سارى را بر عهده داشت. به هر حال احتمال ميرود بارگاه کنونى در روستاى حميد آباد از آن همين سيد ابراهيم خلبفه سلطان ميرود بارگاه کنونى در روستاى حميد آباد از آن همين سيد ابراهيم خليفه سلطان باشد.» هر چند سيد مصلح الدين مهدوى به نقل از کتاب دانشمندان و بزرگان اصفهان ، مزار او را در بقعه  امامزاده ستى فاطمه شهر اصفهان ذکر مينمايد.

امامزاده درويش(ع)- سليم بهرام

در چهارده کيلومترى جنوب خاورى شهر سارى،روستاى سليم  بهرام قرار داردکه چهار زيارتگاه را در خود جاى داده است.

بناى قبلى بقعه که از خشت و گل بوده را تخريب و اتاقى تازه ساخت به ابعاد ش متر مربع ساخته اندکه پوشش بام آن چند پنجره جهت نورگيرى تعبيه نموه اند. قبر امامزاده بدون هيچ تزئينى در وسط اين اتاق است که روى آن را با پارچه سبز پوشانيده اند. زمين زيارتگاه بيش از چهار هزار متر مربع است و درختان آزاد تنومندى که ارتفاع برخى از آنها به بيش از سى متر ميرسد به چشم ميخورد و سايه گستر آن به بيش از ده متر است و فضاى مناسبى را ايجادکرده است.

از هويت خفته در مزار اطلاع دقيقى در دست  نيست و اهالى از آن به عنوان بقعه درويش ياد ميکنند. به نظر ميرسد که اينجا مدفن امامزاده اى نبوده و بلکه يکى از اهالى روستا که به زهد و تقوى شهرت داشته و گوشه گيرى را اختيار کرده منسوب باشد که به درويش  فلان مشهور بوده است.

امامزاده درويش محمد(ع)- خوش نشان

اين بقعه در شش کيلومترى جنوب خاورى محمد آباد (مرکز بخش دو دانگه)، در خارج از روستاى خوش نشان بر روى تپه اى مشرف بر روستاى برارده و خوش نشان واقع شده است.

بقعه ساده اى به ابعاد 8×5 متر و شامل دو اتاق تو در توست که اتاق اول به ابعاد 4×2 متر است که به عنوان شبستان از آن استفاده ميکنند. مرقد امامزاده درويش در اتاق دوم که به ابعاد3×3 متر است قرار دارد و در وسط آن صندوق پرکار نسبتا قديمى است که  ابعاد آن 1×2 متر که  اسماء جلاله در جانبين صندوق و بر روى آن با خط کوفى منبت شده است. بخشى از اين صندوق ازبين رفته که با چوب معمولى تعمير نموده اند. شالوده بنا از خشت و گل است.

محراب کوچکى در سه جهت حرم قرار دارد. از سبک بنا و نوع آجرهاى بکار رفته در آن فهميده  ميشود که متعلق به اواسط دوره صفويه است که به  جهت تعميرات غير اصولى، اصالت خود را زا دست داده است.

بام بنا حلب سر و زمين زيارتگاه حدود هزار متر مربع است. تمام ديوار بيرونى بقعه را با رنگ سبز چمنى نقاشى نموده اند و بام بقعه  نيز گنبدى کوچک به ارتفاع يک متر تعبيه کرده اند.

امامزاده رضا(ع)- امره

در هيجده کيلومترى جنوب شهر سارى و در سمت راست جاده دو دانگه روستاى امره واقع شده که در آن يازده زيارتگاه کوچک و بزرگ وجود دارد. يکى از آن زيارتگاه ها بقعه امامزاده سيد رضا است  که مقابل نانوايى لواشى روستا قرار گرفته و شامل اتاق ساده اى به طول شش و عرض چهار متر و ارتفاع سه متر است که بام حلب سر و زمين زيارتگاه نيز حدود دويست متر مربع است.

بقعه شامل دو اتاق تو در توست که اطاق اول مدخل بقعه و تز جانب جنوب باز ميشود و مدفن امامزاده نيز در همين اتاق  کنار پنجره  قرار گرفته است و صندوقى ساخته شده توسط مرحوم حاج ابوالحسن حاجيان بر روى مرقد نصب است که بر بالاى آن نوشته شده:

روزى که چرخ با من اين چها کند           

در زير خاک بند ز بندم جدا کند.

درخت آزاد تنومند و بسيار مرتفع با شاخه و برگهاى زياد ، تمام بقعه را احاطه کرده و سايه بانى وسيع براى بقعه و زواران است. متاسفانه از هويت خفته در ان اطلاعى حاصل نشد.

امامزاده سيد رضا(ع) - علوى کلا

درشانزده کيلومترى جنوب خاورى شهر سارى ، روستاى سر سبز و زيباى علوى کلا قرار دارد. در انتهاى روستا بر روى تپه اى مشرف بر رود تجن و باغات و مزارع شالى، بقعه امامزاده سيد رضا واقع است که از چشم انداز فوق العاده اى برخوردار است.

بناى قبلى از چوب ،با بام سفال سر بوده را تخريب و بنايى برج گونه و به صورت هشت ضلعى دايره اى به ارتفاع هشت متر ساخته اند. گنبدى کلاه خودى به ارتفاع هفت متر با نماى خارجى قير اندود ( ايزوگام) بر بالاى بقعه احداث نموده اند که فاقد تزيين ميباشد. درب بقعه چوبى و از جانب شمال  شرقى باز ميشود در کنار بقعه حسينيه اى در حال احداث ميباشد. مشاهده شود . تعدادى از درختان عمرى بالغ بر صد سال دارند.

ضريحى چوبى نه چندان قديمى بنا ، زير گنبد بر سر قبر امامزاده ميباشد و پارچه هاى سبز روى آن را پوشانيده است. اهالى گويند که خفته در مزار سيد رضا کيا برادر سيد صادق در روستاى پايين دزاست هر چند بر اين ادعا خود دليلى اقامه ننمودند، اما با برخى قراين ميتوان شخصيت مدفون در بقعه را سيد کيا ابورضا بن حمزة بن هادى جعفر بن محمد بن حسن بن احمد المنقذى بن جعفر بن عبدالله العقيقى بن حسين الأصغر بن امام سجاد (ع) دانست.

ابو طالب مروزى از سکونت عموهاى او به اسامى ابوالقاسم ابراهيم کياکى، خليفه حمزه و يحيى و محمد ابو حرب در سارى سخن رانده و نسل آنها را در اين شهر ذکر ميکند ، سپس مينويسد: در اين زمان سيد کيا أبو رضا از سادات حسينى امارت طبرستان را دارد. بنا بر اين معلوم ميگردد که سيد کيا ابو رضا از سادات جليل القدر و از امراء شهر سارى در قرن ششم هجرى بوده است، زيرا ابوطالب مروزى بعد از سال 614ه.ق  وفات يافته اس. و اينکه کيا ابو رضا به سيد کيا تبديل شده و در اکثر اسامى سادات به وضوح اين تصحيف آشکار است.

براى اطلاع بيشتر از زندگانى پدر بزرگوارش به امامزاده حمزه رضا مدفون در روستاى آبلو مراجعه شود.

امامزاده سيد رضا (ع)- نو دهک

اين بقعه در سه کيلومترى جنوب باخترنکا، نزديک ريل آهن و ميان روستاى نو دهک واقع است.

اصل بنا از گل و سنگ لاشه است که بازسازى شده و به صورت برج شش ضلعى درآمده است. هر يک از اضلاع آن مختلف و بين 5و4و1 متر است. ارتفاع بقعه 5/3 متر و گنبد آن از داخل هرمى و از خارج شبيه  به مخروطى است که قير اندود (ايزوگام) کرده اند. به نظر ميرسد که بقعه از سازه هاى اواخر عصر صفويه باشد که به جهت تعميرات غير اصولى اصالت خود را از دست داده است. مساحت کل بقعه بيش از سى متر و در پيرامون آن، دست داده است. مساحت کل بقعه بيش از سى متر و در پيرامون آن آشپزخانه و حسينيه در حال ساخت ميباشد.

در وسط بنا مرقد امامزاده قرار دارد که به ارتفاع هشتاد و پنج سانتى متر بالا آورده اند و پارچه سبز روى آن انداخته اند. چهار پنچره در طرفين دارد و درب آن از جنوب شرق باز ميشود. مزار شهداء در کنار بقعه است و ايوان کوچکى با پشم سيمان (ايرانيت) در مدخل اصلى بقعه تعبيه نموده اند . زمين زيارتگاه حدود سه هزار و دويست متر است.

امامزاده شاه رضا(ع)- لائى

نام ديگر آبادى لائى ، ملاخيل است. اين بقعه در چهل و پنج کيلومترى جنوب خاورى نکا قرار دارد و به مقبره شاه رضا مشهور است.

در مرتفع ترين کوه روستا و خارج آبادى، مزار با شکوه امامزاده شاه رضا قرار گرفته که از بالا چشم انداز فوق العاده اى دارد و تمام روستاى لائى ،زيارت کلا ابچين و سيد خيل ديده ميشود.

نقشه بقعه به صورت مستطيل و کرسى بلند است و روى يک ستون از سنگهاى لاشه به ارتفاع تقريبى 40/1 سانتى متر ساخته شده و مدخل اصلى بقعه شامل ايوان کوچکى است که پس از عبور از آن به شبستان خواهيم رسيد . بام بنا حلب سر است و گنبد عرقچينى کوچکى بر آن تعبيه نموده اند. بر روى مرقد صندوقى چوبى نصب است که قدمت چندانى ندارد. بيشتر زوار امامزاده در تابستان به زيارت امامزاده ميآيند.

هواى مطلوب و چشم انداز فوق العاده زيباى آن، هر مسافرى را به خود جلب ميکند.

خفته در آن از ديرباز مورد توجه و اعتقاد اهالى است و براى آن کرامات متعددى نقل مينمايند.

به نظر ميرسد که او همان سيد جعفر أبو على ملقب به شاه  رضا بن محمد بن أحمد القاضى بن على المرعشى بن عبدالله بن محمد بن حسن بن حسين الأصغر بن امام سجاد (ع) باشد.

جدش ابوالقاسم أحمد معروف به قاضى از سوى ثائر فى الله حسينى قضاوت طبرستان را به عهده داشت. او فرزندى بنام محمد ابو عبدالله داشته که از بزرگان سادات حسينى در طبرستان بوده است. عموى شاه رضا بنام سيد على ابوالحسن بن محمد ابى عبدالله ، نقابت و سرپرستى سادات طبرستان را به عهده داشته و از بزرگان سادات سارى و طبرستان بوده است. پدر امامزاده شاه رضا از فقهاى طبرستان بشمار ميآمد و داراى سه فرزند به اسامى ؛ حسين و جعفر ابو على الرضا معروف به شاه رضا و اسماعيل فقيه بوده است. ظاهراً شاه رضا علاوه بر ارث بردن علم پدر، نقابت بر سادات را نيز بر عهده داشته و از موقعيت ممتازى بر خوردار بوده است. از تاريخ تولد و وفات او اطلاع دقيقى در دست نيست،اما همين قدر معلوم است که او در قرن پنجم قمرى ميرسته است.

امامزاده زبيده(ع) - صفر ميان

پشت مسجد امام رضا(ع) روستاى صفر ميان، اتاقکى به ابعاد4×3 متر را تجديد بنا نموده اند که درب آن از جانب شمال شرق باز ميشود و راهى نيزداز داخل مسجد به بقعه دارد. مسجد بسبر يزرگ و بيش از سيصد متر مساحت دارد که اخيراً ساختته شده است. شوراى اسلامى روستا و مدرسه ابتدايى آن در صحن مسجد است.

از هويت خفته در آن به درستى آشکار نيست، اما برخى از اهالى معتقدند که اين مزار از پنجاه سال قبل بوده است.

امامزاده زکريا(ع)- بايع کلا

اين بقعه در سى کيلو مترى شمال خاورى سارى، و سيزده کيلومترى شهر نکا، در پنجاه زاغ مرز به نيروگاه واقع است. خيابانى در کنار جاده که دو طرف آن با درختان سرو و افرا منظره اى زيبا تشکيل داده اند ما را به مزار امامزاده زکريا رهنمون ميسازد.

بنا که در ساليان اخير باز سازى شده به شکل هشت ضلعى و کرسى بلند است و توسط پنج پلکان به آن راه ميابد. هر يک از اضلاع بقعه چهار متر وپنجره اى جهت نورگيرى در آن تعبيه نموده اند. درب بقعه از جانب شمال غرب باز ميشود و بام آن پشم سيمان (ايرانيت) است. در وسط بقعه ، گنبدى شلجمى به ارتفاع 30/2 سانتى متر قرار گرفته و درست در زير آن قبر امامزاده قرار دارد. متاسفانه از هويت خفته در آن  اطلاعى حاصل نشد و تحقيقات ما همچنان ناقص است.

امامزاده زکريا(ع)- پلنگ آزاد

اين بقعه در بيست کيلومترى شمال خاورى شهر سارى، در خارج از روستاى پلنگ آزاد و در ميان قبرستان عمومى روستا واقع شده است.

بناى بسيار قديمى آن ظاهراً متعلق به آخر دوره صفويه است به شکل مستطيل به ابعاد 15×7 متر است که جلوى آن را فضايى با پنج ستون چوبى به ارتفاع شش متر ، ايوانى تعبيه نموده اند و بام آن حلب سر است. پس از عبور از ايوان ، به اتاقى که مرقد امامزاده  در آن  است ميرسيم. مرقد امامزاده را صندوقى چوبى قديمى به طول 20/2 و عرض 10/1 و ارتفاع 60/1 سانتى متر در بر گرفته که فاقد کتيبه است. در انتهاى ديوار، سه پنجره چوبى قديمى در سه جهت بقعه تعبيه شده است. سقف بنا چوبى و لمبه کشى و شير سرهاى ظريف و پلور کشى در آن بکار رفته و اشعار محتشم کاشانى به خط خوش در آن مشاهده ميگردد. زمين زيارتگاه حدود يک هکتار است. متاسفانه به جهت تعميرات زياد در بقعه اکثر آثار تاريخى آن دستخوش تغييرات قرار گرفته و شخصيت مدفون در بقعه مجهول مانده است.

امامزاده زکريا(ع) - پهنه کلا شمالى

اين بقعه در يازده کيلومترى جنوب شهر سارى، در انتهاى روستاى پهنه کلا شمالى و بر روى تپه اى مشرف بر روستا با چشم انداز فوق العاده زيبا، واقع  شده است.

ساختمان بنا جديد ساز و در دو طبقه ساخته شده است و اسکلت آن از  بتن آرمه ميباشد. نقشه بنا مستطيل شکل به ابعاد 25×11 متر که در ضلع شمالى و شرقى آن به ترتيب  چهار و دو پنجره ساخته شده است. طبقه همکف از سنگ تراورتن و ستونهاى بتنى با سنگ خارا اجرا شده است.

گنبدى مرتفع به شکل شلجمى به قطر ده و ارتفاع نه متر از جنس آلومنيوم زرد رنگ بر بالاى بقعه نصب شده که ابهت خاصى به بقعه داده است. صندوق چوبى امامزاده ساده و جديد ساز و مربوط به دهه هاى اخير است. ضريح مطلا بقعه در حال ساخت ميباشد.

مساحت کل حياط به بيش از پانصد متر ميرسد که سرويسهاى بهداشتى آن در ابتداى صحن قرار دارد.

به اعتقاد اهالى سيد زکريا از نوادگان امام موسى کاظم(ع) است، اما در ميان نوادگان آن حضرت زکريا نامى که به سارى مهاجرت کرده باشد ديده نشد. از طرفى برخى معتقدند که وى از سادات مرعشى است که اين ادعا نيز صحيح نيست زيرا در ميان سادات مرعشى سيد زکريا نامى وجود ندارد. اين در حالى است که هرپنج مزار موجود بنام زکريا در سارى و نواحى آن را به فرزند امام موسى کاظم(ع) منتسب ميدانند که هيچ کدام آنان نميداند صحيح باشد، زيرا شمار فرزندزادگان امام موسى کاظم (ع) که در سارى و طبرستان به طور عموم ميزيسته اند، کمتر از بيست نفر بوده اند و حال آنکه بيش از صد مزار در سارى را زا آن فرزندان امام موسى کاظم (ع) ميدانند که در اين کتاب به آن اشاره شده است.

علماى انساب از سکونت سادات عريضى در قرن سوم و چهارم هجرى در شهر سارى سخن به ميان آورده اند . علامه ابن طباطبا مينويسد: از نسل جعفر الاسود بن حسين بن محمد الاکبر بن على العريضى بن امام جعفر صادق(ع) در طبرستان بودند.

امام فخر رازى نيز از نسل محمد بن موسى بن عيسى بن محمد بن على بن العريضى را در طبرستان ( سارى ) ذکر مينمايد.در نتيجه علامه نسابه عميدى از همين خانواده سيدى جليل القدر، عظيم الشأنى بنام حضرت زکريا بن شرف بن حسن بن زيد بن محم بن على بن عيسى بن محمد بن  على بن العريضى بن امام جعفر صادق (ع) را  نام ميبرد که  ما احتمال قرين به يقين ميدهيم وى در همين مکان مدفون باد. وى فرزندى بنام شرف که از او نيز  فرزندى بنام زکريا به وجود آمده  و وى نيز در روستاى مزده  صاحب مزار ميباشد.متأسفانه از تاريخ تولد و وفات او در منابع موجود ذکرى به ميان نيامده است. اما ميتوان احتمال داد که وى در ثلث اول پنجم هجرى در اين منطقه وفات يافته است.

امامزاده زکريا(ع)- جعفر آباد

اين بقعه در ده کيلومترى خاورى شهر محمد آباد ( مرکز بخش دو دانگه) ، در ميان جنگل و درختان کهنسال قرار گرفته و اورا فرزند امام موسى کاظم(ع) ميدانند.

بنايى تازه  ساخت به ابعاد 5×5 متر با بام حلب سر است. درب آن از مشرق باز ميشود و  سه پنجره در سه جهت دارد. صندوق چوبى در  وسط بنا است که قدمتى ندارد. بام بقعه را رنگ سبز زده اند. زمين زيارتگاه حدود سه هزار متر مربع است که به عنوان قبرستان از آن استفاده  ميکنند. از هويت صاحب مرقد اطلاعى حاصل نشد.

امامزاده زکريا(ع)- سليم بهرام

امامزاده به سيد زکريا شهرت دارد و در چهار چهارده کيلومترى جنوب  خاورى شهر سارى، در مجاورت ميدان امام حسين(ع)  روستاى سليم بهرام، ميان قبرستان عمومى محل واقع است.

بقعه مستطيل شکل به ابعاد 30/5×4 متر است که جلوى آن را توسط سه تير آهن دو مترى ، ايوانى ساخته اند و فضاى مسقفى به مساحت دوازده متر ايجاد کرده اند که سه تن از اهالى در اين ايوان  مدفونند. به نظر  ميرسد که اصل بنا متعلق به دوره قاجاريه بوده که پس از فرسوده شدن و بازسازى به اين شکل در آمده است.

در وسط بقعه صندوق نسبتاً قديمى قرار دارد که در يکى از دستگيره هاى آن حکم توليت مرحوم شيخ مصطفى صدوقى بهرامى از سوى علماى وقت بر اين بقعه با خط نامرغوب نصب است که در بخشى از آن آمده است: « به موجب اجازه مروج الاحکام ، مبين الحلال و الحرام، قبلة الانام ، حجة الاسلام آقاى شيخ مصطفى شهرت صدوقى، مسکن فعلى در بلده طيبه سارى سليمى.... بقعه سيد مهدى و سيد زکرياى سليم بهرامى....»

متآسفانه از هويت صاحب مرقد اطلاعى حاصل نشد و اهالى نيز ار آن اطلاعى نداشته اند.

امامزاده زکريا (ع)- مزده

در چهل و چهار کيلومترى جنوب خاورى نکا بر روى کوههاى روس پنار، خارج از روستاى مزده ، بقعه  امامزاده زکريا(ع) واقع شده است.

از روستاى مزده تا بالاى کوه که مرقد امامزاده در آنجاست، بيش از يک و نيم ساعت پياده روى دارد و مسير  آن مال رو است. در تمام مسير ، درختان جنگلى و آواز پرندگان و آبهاى فصلى، نويد يک زيارت پرشکوه را بهمراه ميدهد. هنگاميکه به مرقد امامزاده ميرسيم  از بالا تمام شکوه و عظمت آفريدگار پيداست. چنان منظره  فوق العا ده در برابر انسان است که وصف  شدنى نيست. شهر نکا، سارى، درياى مارندران، کوه، جنگل،و .....همه در زير چشم انداز هستند و تماشاگر عظمت آفريدگار!

بقعه به شکل مربع و ابعاد 8×8 متر با بام حلب سر است. درب بقعه از جانب شمال غرب باز ميشود و سه پنجره بزرگ در سه جهت ديگر دارد. صندوقى چوبى مزار دومين اثر قديمى بقعه است که بيش از 170 سال قدمت دارد. طول صندوق 20/2 و عرض 70/1 و ارتفاع آن 20/1 سانتى متر است. علمى در بالاى بقعه، انتهاى تلافى دو سر حلب نصب است که بيش از دويست سال قدمت دارد. از ديگر امکانات موجود در بقعه سه واحد زاير سراى چوبى سه خوابه ، انبار، سرويسهاى بهداشتى ميباشد. زمين زيارتگاه بيش از سه هکتار است.

در فصل تابستان زوار زيادى از شهر سارى و نکا جهت زيارت و بيتوته نمودن ، چند شبى در اين مکان توقف ميکنند. کرامات زيادى در السنه و افواه مردم جاريست و اعتقاد راسخى به خفته در مزار دارند. برخى او را از فرزندان امام موسى کاظم(ع) ميدانند که صحيح نميتواند باشد زيرا در ميان فرزندان و فرزند زادگان آن امام همام،زکريا نامى که در سارى و طبرستان سکونت داشته باشد در کتب انساب ثبت نشده است. برخى ديگر او را از سادات حسينى ميدانند ، اين احتمال بعيد نيست ئ نسب او را بايد چنين دانست:

زکريا بن شرف بن زکريا بن شرف بن حسن بن محمد بن على بن عيسى بن محمد بن على العريضى بن امام جعفر صادق(ع).

امامزاده زين العابدين(ع)- رسکت

در بيست و شش کيلومترى شمال شهر پل سفيد روستاى تاريخى رسکت واقع شده که به جهت قرار گرفتن برج تاريخى رسک در آن از شهرت بسزايى برخوردار است. بقعه بناى هشت ضلعى قديمى از بخش و آجر انداز آن بسيار زيبا است قرار گرفته است. گنبد هرمى بقعه که اخيرا بر اثر افروختن شمع آتش گرفته است به همت اداره اوقاف شهرستان سارى و با همکارى ميراث فرهنگى در حال باز سازى است. درب اصلى بقعه از جانب شمال باز ميشود و هر ضلع آن از بيرون چهار متر و از داخل 5/3 متر  است و اين بخاطر قطر زياد ديوار بقعه است که در مدخل اصلى ،قطر آن به 5/1 متر ميرسد. ارتفاع گنبد هرمى حدود هشت متر است که به اضافه ارتفاع پنج مترى ارتفاع بقعه، جمعاً سيزده متر ميرسد. قبر امامزاده نسبتاً در وسط بقعه واقع شده و فاقد ضريح و سنگ قبر است. در بقعه کتيبه اى که نشان از قدمت بنا دهد موجود نيست. اما به اعتقاد اهالى خفته در مزار از سادات مرعشى است. تنها در بقعه ، کتيبه هايى يادبود مدخل اصلى بقعه است که در يکى از آنها سال 895ه.ق و بنام نور محمد مازنى و در يکى ديگر سال 1020ه.ق نوشته شده که نشان از صحت ادعاى اهالى نسبت به خفته در  آن دارد.

متآسفانه در تعميرات اخير عوض آنکه ديوارهاى بقعه بند کشى شود، با سيمان اندود گشته که تمام اصالت بقعه از بين رفته  و گويا  اين بقعه تازه ساخته شده و آن قدمت پانصد ساله را ندارد . زمين اين زيارتگاه حدود سه هزار متر مربع ميباشد.

درباره خفته در مزار نظر اهالى بر آن است که وى از سادات مرعشى و جاکم منطقه دودانگه يا داراى زمين موروثى در اين منطقه بوده که احتمال قوى داده ميشود که وى سيد زين العابدين بن صاعد بن زين العابدين بن قوام الدين مرعشى بن سيد کمال الدين صادق بن سيد عبدالله بن محمد بن  محمد بن على الفقيه بن حسن النسابه بن على المرعشى بن عبدالله المحدث بن محمد السليق بن الحسن بن حسين الأصغر بن امام على بن الحسين بن سجاد(ع) باشد.

سلطان هاشم ميرزا مؤلف کتاب زبور داوود درباره سيد زين العابدين مينويسد: «سيد صاعد فرزندى داشت بنام سيد زين العابدين که پس از کشته شدن پدر در آمل نماند و به سارى رفت  و هم اوست که به اغواى سيد مرتضى به عنوان قصاص، سيد فضل الله را کشت. اين زين العابدين در سارى ملک و اقطاع يافت و صاحب فرزندى شد که او را بنام پدر خود سيد صاعد ناميد.» بنابر اين وفات سيد زين العابدين بايد چيزى حدود سال 880ه.ق باشد.

امامزاده زين العابدين (ع)- سارى

يکى از مزارات با شکوه زيباى شهرستان سارى ، امامزاده زين العابدين(ع) است که در خيابان جمهورى واقع شده است. اين بنا چهار ضلعى بادگنبدى هشت ضلعى به ار تفاع 20 متر است که از لحاظ  ساختمانى و تزئينات کاشيکارى و صندوق و در نفيس چوبى ، جزء مهمترين ابنيه تاريخى شهرستان سارى بشمار ميآيد.

صندوقى چوبين و مرقد ديگرى در داخل اين برج بنام سلطان امير شمس الدين ميباشد که در روى صندوق آن کتيبه اى به ثلث در نهايت ظرافت حکاکى شده است. اين صندوق منبت ، شاهکارى از هنرهاى دستى بشمار ميآيد . خوشبختانه کتيبه چهار طرف آن محفوظ مانده، در کتيبه اين صندوقدو تاريخ به شرح زير حکاکى شده است:

«يوم الاثنين خامس عشرين شهر جمادى الثانى سابع عشر خورداد سنة تسع و ثمانمائة 809ه.ق بدين ترتيب بناى مزار سلطان زين العابدين متعلق به اوايل قرن نهم هجرى است.»

امامزاده زين العابدين(ع)- نرگس زمين

اين بقعه در سى و نه کيلومترى کياسر (مرکز بخش چهار دانگه) متصل به تکيه روستاى نرگس زمين واقع است.

بناى مربع شکل تازه ساختى است که کرسى بلند و با آجر قبر امامزاده را به اندازه شصت سانتى متر بالا آورده اند و پارچه سبز روى آن انداختنه اند . بام بقعه چوبى است و هيچ کتيبه و اثر قديمى در آن مشاهده ند. هويت صاحب مرقد مجهول استو اهالى خود نيز درباره او چيزى به ياد ندارند.

امامزاده سيد سليمان(ع)- آهى دشت

اين زيارتگاه در دو کيلومترى جنوب شهر سارى،در انتهاى روستاى آهى دشت پس از مجموعه فرهنگى ورزشى روستا واقع شده و چشم اندازه ان فوق العاده زيباست.

بنايى برج گونه به ارتفاع هشت متر است که پنج متر آن را گنبد کلاه خود بقعه تشکيل ميدهد. درب بقعه از جانبشرق باز ميشود و سه پنجره در سه جهت دارد. زمين زيارتگاه  حدود دو هزار متر مربع است که  درختان آزاد زيادى در آن مشاهده ميشود. در وسط بقعه ضريح آهنى به طول دو و عرض پنجاه سانتى متر و ارتفاع يک و نيم متر قرار دارد. نماى خارجى گنبد قير اندود است که با رنگ سبز نقاشى شده است. در کنار بقعه مسجد بزرگ نيمه سازى است که همان طورها شده است.

ولى الله خرمى از ااعتقاد مردم نسبت به خفته در مزار و شهرت آن به سليمان دارا و اينکه او از فرزندان امام موسى کاظم (ع) است، سخن ميگفت و اضافه ميکرد که بارها اين بقعه مورد دستبرد سارقان قرار گرفته است.

در اينکه شخصيت مدفون از فرزندان امام موسى کاظم(ع) نيست،شکى در آن نداريم،زيرا مزارات با شکوه زيادى يه آن حضرت منصوب است که در اينجا تنها به چند مورد آن اشاره مينمائيم.

امامزاده سيد مير سليم (ع)- ولش کلا

در ده کيلومترى شمال شهر سارى، در سمت راست جا ده فرخ آباد، روستاى سر سبز ولش کلا قرار دارد. در ميان گورستان عمومى روستا، زيارتگاه تازه ساخت امامزاده سيد سليم واقع شده است که از آن به سيد المرسلين ياد ميکنند.

بناى قديمى که از خشت و گل بوده را خراب و بجاى آن بقعه مربع شکل بزرگى ساخته اند که ارتفاع آن پنج متر است و شبيه به انبار است تا بقعه امامزاده !! در گوشه اى از اين بنا ، اتاق روبازى به طول و عرض دو و نيم متر ساخته اند که مدفن امامزاده در وسط اين فضا قرار دارد و پارچه هاى سبز بر روى قبر امامزاده انداخته اند.

دو صف منظم از درختان سرو از درب اصلى گورستان تا امامزاده خود نمايى ميکند که گوياى قدمت مزار صحن وسراى امامزاده  است. زمين زيارتگاه بالغ بر شش هزار متر مربع است که درختان آزاد و چنار با عمر زياد به وفور در آن مشاهده ميشود.

امامزاده سيد سليمه (ع)- قلعه سر بالا

اين بقعه در هشت کيلومترى جنوب باخترى شهر نکا و در قلب روستاى قلعه سر بالا قرار گرفته است. بناى تازه ساختى در ميان دره است که شامل دو اتاق تو در تو است و درب آن از جانب جنوب باز ميشود . مرقد در اتاقى به ابعاد5×4 متر قرار داردو به اندازه شصت سانتى متر بالا آورده اند و بام آن را پشم سيمان (ايرانيت) زده اند.

از ويژگيهاى اين حرم ساده ، فضاى پر طراوت و زيباى پيرامون  آن است که  چشمه اى بنام بادو و آغوزيندر مجاورت بقعه جارى است. اهالى آب چشمه را متبرک دانسته و جهت شفاى امراض از آن استفاده ميکنند.

به نظر ميرسد که شخصيت مدفون در بقعه  أم سلمه دختر عيسى بن محمد البطحانى بن قاسم بن حسن بن زيد بن امام حسن (ع) باشد.

زيرا ابوالحسن عمرى نسابه ضمن سکونت جمع کثيرى از اين خانواده در طبرستان از به شهادت رسيدن دو تن از برادران او در سارى طبرستان دارد. بعيد نيست که ام سلمه در اثر مرور زمان به سليمه تصحيف پيدا کرده باشد. مضافاً بر اينکه در تمام منطقه مازندران بقعه اى ديگر بدين نام يافت نميشود.

امامزاده سه تن(ع)- ذغالچال

اين بقعه در سه کيلومترى خاورى شهر سارى ، در ابتداى روستاى ذغالچال و در کنار خيابان اصلى روستا واقع شده است.

بنايى تازه ساخت به ابعاد 11×7 متر که شامل دو اتاق تو در توست. اتاق بزرگ مدفن امامزادگان است که اسامى آنها را سيد عقيل، سيد صلاح الدين و سيد سهراب ميخوانند. درب بقعه از جانب مغرب باز ميشود.

ضريح چوبى نسبتاً قديمى بر روى مرقد نصب است. بر بالاى بقعه گنبدى هرمى به قطر سه مترو ارتفاع تقريبى چهار متر است و بام آن حلب سر ميباشد. زمين زيارتگاه حدود يک هکتار است که به عنوان قبرستان عمومى از آن استفاده ميشود.

درباره شخصيتهاى مدفون در بقعه، گفته ها گوناکون است.برخى اين سه تن را سه برادر ذکر ميکنند که در قرون ابتدايى اسلامى در اين مکان به شهادت رسيدند. عده اى ديگر نخستين مدفن در اين بقعه را سيد عقيل ميدانند که اين با واقعيت نزديکتر است و دو ديگر را از سادات متاخر ذکر مينمايند . بر اين اساس ما معتقديم که سيد عقيل جعفر الملک الملتانى بن محمد بن عبدالله بن محمد بن عمر الاطرف بن امام على امير المؤمنين (ع) که سيدى جليل القدر ، عظيم الشان و بسيار بزرگوار و شجاع بوده،

نخستين  کسى است که در اين مکان آرميده است. او از ملتان هند يا پاکستان به جهت پيوستن به حسن بن زيد  داعى – مؤسس دولت علويان طبرستان – به سارى مهاجرت کرد و مورد استقبال حسن قرار گرفت و ملازم رکاب او شد. پس از وى فرزندان او عبدالعظيم، جعفر،حمزه،حسن،قاسم، و على و محمد با چهار تن از خواهران خود به اسامى صفيه،خديجه،فاطمه، و ام کلثوم به طبرستان آمدند. و بعداً برادران و برادرزادگان سيد عقيل  به آنان  ملحق شدند وجملگى مورد عنايت حسن بن زيد قرار گرفتند و از سپه سالاران بنام وى شدند و در اکثر جنگها با او شرکت داشتند تا اينکه سيد عقيل در حمله يعقوب ليث صفار در اين منطقه به شهادت رسيد و پس از او دو سيد ديگر يعنى سيد صلاح الدين و سيد سهراب در کنار وى مدفون گشتند.

امامزاده سه تن (ع)-سنگ تراشان

در شش کيلومترى جنوب شهر سارى، روستاى پايکوهى سنگ تراشان قرار دارد. در کنار جاده اصلى آن ( بلوار کشاورز) در ميان انبوه درختان ، بناى با شکوه و زيباى امامزاده سه تن قرار گرفته است.

بقعه بر روى تپه اى مشرف بر رود تجن و چشم انداز آن فوق العاده زيبا است. چهار پلکان به شکل مربع به ابعاد ده متر است که جهت شيب تند تپه به وسيله  چهار پلکان به ايوان موزون و زيبا و مناسب حرم راه ميابد. دو مناره تازه ساخت به ارتفاع دوازده متر در جانبين ايوان است که نماى خارجى آن و ماذنه را حلب زرد زده اند.

امامزاده شفيع(ع)-اسرم

اين بقعه در شانزده کيلومترى شمال خاورى شهر سارى، در ميان آبادى اسرم و قبرستان قديمى ، بخش شرقى بالا محله (لاريجان محله) واقع شده است. يکى از بناهاى قديمى اسرم بود که به سبب بى توجهى از بين رفته و مقبره اين امامزاده ، چندين بار تا کنون تجديد بنا شده است.

آخرين بنا در  سال 1372 ه.ش توسط حسن مرزبان و با جمع آورى نذورات اهالى و همکارى خديجه برزگر و با بنايى رجبعلى برزگر انجام گرفته است. بنايى برج گونه به ارتفاع چهار  متر و به مساحت تقريبى بيست متر است که  سه پنجره در سه جهت دارد. قبر  امامزاده به اندازه هفتاد سانتى متر بالا آورده وروى آن را سنگ مرمر تزيين نموده اند. گنبد بنا از  از داخل مخروطى و از بيرون عرقچينى پله اى در سه طبقه و به ارتفاع 30/3 سانتى متر است. زمين زيارتگاه حدود دو هزار متر مربع است.  اهالى خفته در  مزار را نوادگان امام موسى کاظم(ع) ميدانند که تا کنون اين  روستا به اثبات نرسيده است ظاهراً وى از سادات مرعشى است که از هندوستان به ايران مهاجرت و در نواحى سارى سکونت داشته است.

امامزاده شمس الدين(ع)- کوات

اين آرامگاه در سى و سه کيلومترى شمال خاورى کياسر (مرکز بخش چهار دانگه) و در وسط روستاى کوات واقع شده است.

بنا در عين سادگى ، بسيار زيبا و قديمى است و بايد آن را متعلق به دوره صفويه يا قبل از آن دانست. شالوده بنا از سنگ لاشه و سيمان و گچ است و شامل ايوان کوچک ، رواق و بقعه است که بر فراز آن گنبدى شلجمى به ارتفاع چهار متر قرار دارد.درب چوبى بقعه از جانب جنوب باز ميشود پس از عبور از اين در، در سمت چپ آن ، راه پله اى وجود دارد که به گنبد خانه راه ميابد. پس از عبور از دو پلکان به فضاى حرم ميرسيم که شامل اتاقى به ابعاد 7×4 متر است که قوس بنديهايى در زواياى آن مشاهده ميشود.

گنبد بقعه  از داخل به شکل عرقچينى است  و در کنار آن نيز گنبد کوچکترى قرار دارد صورت چهار قبر در زير اين گنبد واقع است که دو تاى آن در جانب راست که يکى از آنها از همه بزرگتر  در وسط و الباقى در سمت چپ ميباشد. اهالى معتقدند مه خفتگان اين مزار سيد شمس الدين و همسر او و فرزند او از اعقاب سيد عمادالدين ورى و از نوادگان موسى کاظم (ع) ميباشند.

مدخل اصلى حرم که خود داراى سه گنبد کوچک عرقچينى است، شبستان يا نمازخانه بقعه را تشکيل  ميدهد که طول آن هفت متر و عرض آن سه متر است . زمين زيارتگاه حدود هزار متر مربع است و دور محوطه آن را سنگ چين نموده اند.

آنچه که اهالى اعتقاد دارند و خفتگان در مزار را جد سيد مير عماد مدفون درورى ميدانند صحيح است و اينجا  را بايد مدفن سيد جليل القدر آبو محمد شمس الدين حسن بن برهان الدين حسين بن أمين الدين محمد بن کمال الدين حسن بن وجيه الدين على بن قسيم الدين قاسم بن زين الدين محمد بن قاسم الشيخ بن ابراهيم العسکرى بن موسى أبى سبحه بن ابراهيم المرتضى بن امام موسى کاظم (ع) دانست زيرا چنانچه در قسمت امامزاده سيد  على مدفون در روستاى لنگر و امامزاده عمادالدين مدفون در روستاى ورى خواهد آمد، سادات موسوى از قرن چهارم   در منقطقه هزار جريب رياست تام و املاک فراوان داشته و اثر در همين مناطق دفن شده اند .

بنابر اين سيد شمس الدين بهمراه همسر و فرزند خودمحمد و نزار در اين مکان آرميده اند.او جد پنچم سيد عماد الدين مدفون در روستاى ورى است.

امامزاده صادق رضا(ع)- پايين دزا

اين بقعه در سه کيلومترى جنوب  شهر سارى و يک کيلومترى بلوار کشاورز واقع شده است.

در گذشته برجى مدور و سفيد کارى شده بود که قطر ديوار  آن 168 سانتى متر و ارتفاع گنبد مخروطى آن به بيش  از سه متر ميرسيد. مسجدى متصل به بقعه بود که هم به جهت بازسازى شده است.

بناى کنونى هشت ضلعى غير منظم است که گنبد آن با قطر بسيار کم در مرکز هشت ضلعى قرار دارد و به صورت رک ساخته شده است و محوطه زير آن  بناى اصلى امامزاده است.هر يک از اضلاع حرم چهار متر و ارتفاع آن شش متر و با احتساب گنبد جمعاً يازده متر ارتفاع دارد. نماى دور بنا و رواق و کف حرم،با سنگ پوشانيده شده است. در زير گنبد،ضريح بسيار عالى ساخت هنرمندان اصفهان بر روى مرقد نصب است که بر درب آن نوشته شده است:

«ضريح مطهر امامزاده صادق از نوادگان امام موسى کاظم(ع) با هزينه شخصى مرحوم حاج حسينعلى کاظمى پايين دزايى در سال 1377 ساخته و نصب گرديد.»

امامزاده صالح(ع)-افراچال

درد پانزده کيلومترى شمال باخترى شهر  محمد آباد (مرکز بخش دو دانگه)، در خارج روستاى افراچال، در ميان جنگل وتپه اى مشرف بر آبهاى نيلگون سد شهيد رجايى ، بقعه ى قديمى امامزاده صالح واقع شده است.

بقعه شامل دو اتاق تو در تو به ابعاد 12×5 متر است که جدار خارجى آن با رنگ آبى نقاشى شده و بام بقعه حلب سر است. مرقد امامزاده در اتاقى به ابعاد 4×5 متر قرار دارد که  دو پنچره از جانب مغرب و شمال دارد. در وسط اين فضا صندوقى چوبى از قبر امامزاده محافظت مينمايد.

نقشه بقعه از دو طبقه تشکيل يافته که طبقه زيرين آن جهت انبار و طبقه دوم آن يک اتاق و يک راهرو و مرقد امامزاده است که توسط چند پلکان چوبى به آن متصل ميشود. نحوه پلور کشى و تخته کوبى سقف بقعه نشان ميدهد که  اين بنا متعلق به دوره قاجاريه است.

به اعتقاد اهالى ، خفته در مزار  از سادات حسنى است اما از نام و نسب صحيح آن اطلاع دقيقى در دست ندارند. به احتمال قوى وى صالح بن حسن ابى محمد الداعى بن قاسم بن حسن بن على بن عبدالرحمن الشجرى بن قاسم بن حسن بن زيد بن امام حسن (ع) ميباشد که به گفته ى عميدى نسابه در طبرستان ميزيسته و در آنجا صاحب اولادى بوده است. امام فخر رازى او را مکنى به ابو زيد دانسته و نسل وى را در طبرستان و جيلان نوشته است.

وى سيدى جليل القدر ، عظيم الشان و فرزند داعى جليل يا داعى صغير  است که از طرف ناصر کبير – حسن بن على الاطروش – بر حکومت گرگان و طيمشه منصوب شد و در روز دوازدهم رمضان سال 304 ه.ق وارد آمل گشت و احمد بن الناصر، پادشاهى را به او سپرد. در آن هنگام ابوالحسين احمد- صاحب الجيش که خود امير گيلان بود از جانب برادرش- ابولقاسم جعفر مورد سرزنش قرار گرفت که چرا ملک موروثى ما را به ديگران واگذارى نموده و خود و مرا محروم ساختى؟ همين امر باعث کشمکشهايى بين فرزندان اطروش و داعى صغير منجر شد. چون داعى صغير از توطئه قتل آنان باخبر شد با فرزندان خود من جمله صالح از آمل به سارى متوارى شد کسى ندانست کجا رفت.

داعى پس از تسلط بر اوضاع به آمل برگشت تا اينکه سر انجام در سال 316 ه.ق به شهادت رسيد. برخى معتقدند که صالح بن حسن الداعى پس از اين اختلافات به منطقه افراچال مهاجرت کرد و در همين جا مقيم شد تا اينکه سر انجام در سال 338 ه.ق وفات يافت.

برادر امامزاده صالح، فرزند ديگر حسن داعى صغير به فارس رفت و عماد الدوله از وى استقبال نمود و پس از آرامش در دمنطقه تحت نفوذ پدر ، به هوسم رفت و در آنجا مقيم بود تا اينکه صاحب طبرستان در سال 360 ه.ق او را مسموم و به شهادت رساند.

از اين گفتار معلوم ميگردد که ادعاى اهالى مبنى بر شهادت امامزاده صالح بدست مخالفان به دور از حقيقت نيست. زيرا دشمنان  پدر او ، کينه ى زيادى نسبت به او و خانواده اش داشتند و خود او و فرزندانش را که ادعاى خلافت پدرش را نکنند هرجا که ميافت آنان را به شهادت ميرسانند. بنابراين ، اين احتمال که سيد صالح حسنى را در اين مکان يافته و به شهادت رسانده باشند بعيد نيست.

امامزاده صالح(ع)- بالادامير

اين آرامگاه در شش کيلومترى شمال شهر سارى، و در مرکز  روستاى بالادامير قرار گرفته است.

نقشه اصلى بقعه به صورت هشت ضلعى برج گونه است که هر يک از اضلاع آن چهار متر و ارتفاع آن  نيز شش متر است. گنبد هرمى بلند به ارتفاع هشت متر با نماى خارجى حلب سر با قطر هفت متر بر بالاى بقعه احداث نموده اند، که الهام گرفته  از بقعه امامزاده صالح مرزرود است.

دفتر شوراى اسلامى دامير، و شوراى حل اختلاف و دفتر دهيارى روستا و پايگاه مقاومت شهيد دستغيب در مغرب بقعه است .به گفته ى اهالى،امامزاده بى بى خانم مدفون در روستاى پايين دامير زن يا مادر امامزاده صالح است که اگر اين ادعا را مورد بررسى قرار دهيم ، آن وقت تنها شخصى را که ميتوان با اين ادعا تطبيق داد سيد جليل القدر صالح بن محمد خليفة بن يحيى بن على بن عمر بن على بن عمر بن حسن افطس بن على اصغر بن امام سجاد (ع) است که سيد ابوالغنائم دمشقى او  و برادرش سيد ابوالقاسم را در سال 418ه.ق در سارى طبرستان ديده است.

سيد صالح داراى دو فرزند به اسامى؛هادى که مادرش أم ولد و کنيز بود و خليفه که مادرش خراسان دختر حسن بن ابى القاسم افطسى نام داشت بود. وى دختر عموى امامزاده صالح است. و اين همان شخص است که در روستاى پايين دامير به بى بى خانم  شهرت دارد .مزيرا نام خراسان آن هم براى يک زن براى مردم در گذشته ثقيل بوده ، از اينرو بقعه و خفته در آن به امامزاده بى بى خانم شهرت پيدا کرده است. بجاست اهالى اين دو روستا – بالا و ايين دامير- توجه بيشترى به اين بقعه مبذول نمايند.

امامزاده صالح(ع)- مرزرود

اين آرامگاه باشکوه در بيست کيلومترى شمال شرقى شهرستان سارى، بين جاده سارى و فرح آباد در روستاى مرزرود واقع شده است.

بناى اصلى يا مقبره امامزاده در دوره اول ، با نقشه مربع به اضلاع 5/6×5/6 متر ساخته شده است که گنبد زيرين به صورت نيم دايره  و گنبد آن از نوع گنبد دوپوش است که گنبد زيرين به صورت نيم دايره و گنبد رويى به شکل مخروطى و رک ، با گچپوشيده شده و در آن ، دو حاشيه سراسرى کهع محل کتيبه ها بوده ديده ميشود ؛ ولى از نوشته هايى که حاکى از تاريخ ياخت مقبره باشد اثرى بر جاى نمانده است . در سالهاى اخير اهالى محل، اين بنا را تعمير و اين قسمت را از گنبد ها  را با کاشى هاى آبى رنگ تزئين کرده اند . همچنين گچبرى هاى پراکنده در داخل مقبره به چشم ميخورد که نشان دهنده تعمرالت ال ها ى اخير است.

آبريز با بقعه، بر روى چهارده عدد قرنيس کفترى است. چهار نبش بنا را پنج نيم دايره  زده اند و ميان سينه کفترى کاشى آبى رنگ مدورى کار کرده اند. زمين اين زيارتگاه حدود هشت هزار متر مربع است.

اين بقعه داراى چهار  در ورودى بو ده که در حال حاضر به جز يک در ، بقيه مسدود شده است. ساله ها بعد ، در کنار تنها در باقيمانده ، در ديگرى تعبيه شد و محل درها مسدود شده تا نيمه با آجر پوشانيده و در نيمه بالايى آنها، پنجره اى که روشنايى داخل مقبره ، پنجره اى مشبک در زير گنبد خارجى وجود داشته که آن نيز مانند درهاى ورودى اصلى ، با آجر و کاشى مسدود ده است. در قسمت خارجى مقبره و زير گنبد، مقرنس هايى آجرى به چشم ميخورد که به احتمال زياد در زمان ساخت ، مزين به کاشيهاى رنگين بوده ؛ ولى در امور امروز از تزئينات آن نمونه اى باقى نمانده است.

در قرن اخير ، در ضلع جنوبى امامزاه، بنايى مستطيل شکلى ساخته اند که اهالى محل از آن به عنوان  مسجد روستا استفاده ميکردند. در ورودى مسجد از چهار تا چهار چوب 113 سانتى مترى و بلندى آن 202  سانتى متر است. بر بالاى لنگه سمت راست آن عبارات زير حک شده است :

«عمل استاد نجم الدين بن استاد شهاب الدين درودگر »

بر بالاى لنگه سمت چپ:

«فى شهر ربيع الاول سنه و اربعين و ثمانمائه»(846ه.ق)

متن اين دو لنگه کنده کارى هاى بسيار ظريفى دارد.

درب ورودى اصلى امامزاده نيز کنده کاريست، بر تنگه بالاى لنگه سمت راست عبارت زير خوانده ميشود:« بامر الامير الامير آقا گستهعم نير ادام الله قدرته.»

در داخل امامزاده، ضريح  يا صندوقى چوبى وجود دارد که از نظر منبت کارى و ديگر شاهکارهاى هنرى نهم هجرى به حساب ميآيد. اين صندوق در اندازه هاى 62/1×20/2 سانتى متر بر پايه اى مستطيل شکل به ابعاد82/1×44/2 متر قرار گرفته است . براى تزئينات تمامى سطح  صندوق ، از هنرهاى کنده کارى روى چوب ، منبت کارى و نقاشى لاکى گياهى و هندسى بهره گرفته اند.

«امر هذه العمارة الشريفة زين القران آقا گستهم بن آقا محمد نير عمل استاد على بن استاد فخرالدين نجار  رازى هجرية النبويه سنة اربع و ثمانين و ثمانائه (884)کتبه(خواتده نشد).»

بر لبه بالاى بدنه هاى صندوق و بر دو چهار پايه اصلى آن آيات يک تا سيزده سوره فتح است که با خط خوش ثلث و با بسم الله الرحمن الرحيم شروع ميشود و در بالاى بدنه غربى به اين عبارت ختم ميگردد؛

اين متن نام سازنده  وتاريخ ساخت صندوق است که کنده کارى و منبت کارى هاى فوق العاده سطح صندوق نشان دهنده مهارت و استادى هنرمندان عصر مرعشيان در مازندران را نشان ميدهد. غير از نوشته هاى که در قسمت بالاى صندوق است، بقيه سطح آن با بهره گيرى از نقوش تزئين گرديده است. ترتيب قرار گرفتن تزئينات به اين شکل                                                                                                                                                                                                                                                                است که نقوش هندسى ،درون قاب هاى مجزايى در وسط و نقوش گياهى ، درون قابهاى متعددى در اطراف خود نمايى ميکنند. زيبايى فوق العاده اين صندوق ، علاوه بر منبت کارى ، مديون نقاشى هاى زيباى آن است که به شيوه لاکى ، روى همه ى تزئينات را آراسته  است. رنگهاى  بکار رفته در نقاشى هاى صندوق ، متنوع هستند ، منتها از رنگهاى قرمز ، زرد، قهوه اى، و سياه ، بيشتر استفاده شده است.

احتمال قرين به يقين ميرود که شخصيت مدفون در بقعه ، سيد جليل القدر صالح الاکبر بن عيسى بن محمد االبحانى ن قاسم بن حيسن زيد بن امام حسن  باشد که به صالح بن موسى تصحيف شده است.

امامزاده صالح (ع)- لالا

اين بقعه در نه کيلومترى جنوب باخترى شهر کياسر (مرکز بخش چهار دانگه) و در روستاى لالا واقع شده است. بناى ساده و چوبى به ابعاد 4×5 متر با بام حلب سر است که در وسط آن صندوق چوبى قرار  دارد.

اهالى معتقدند که سه تن از سادات به اسامى صالح ، على و. يعقوب در اين مکان مدفونندکه با هم  با هم قوم و خويش ميباشند.  آنان اين سه تن را از نوادگان امام جعفر صادق (ع) ميدانند از هويت و شجره نامه مدفونان در بقعه سند معتبرى به دست نيامده است.

امامزاده طاهر (ع) - مزده

اين بارگاه در چهل و چهار کيلومترى  جنوب خاورى شهر سارى، پس از روستاى شسک ، و در خارج آبادى مزده در ميان انبوه درختان ةآزاد ، بر روى تپه اى مشرف به روستاهاى همجوار واقع است. چشم انداز بقعه فوق العاده زيبا و ديدنى و هواى لطيف و دلپذير بر آن، انسان را به اين حرم آسمانى جذب مينمايد.بناى قديمى که متعلق به دوره قاجار  و از خشت و گل بوده  ار در سال 1383 ه.ش تخريب نموده و با همت اهالى و اداره اوقاف شهرستان سارى، بنايى در خور شان اين سيد جليل القدر ، به شکل هشت ضلعى غير منتظم ساخته اند                                                                                                                                                      درب اصلى بقعه چهار متر و چهار ضلع ديگر آن دو متر است و سه نجره در سه جهت آن است. در وسط  اين بنا صندوقى چوبى مرقد را احاطه کرده که طول آن 70/1 و عرض آن 10/1 و ارتفاع آن نود سانتى متر است. بام  بقعه نيز پشم سيمان ( ايرانيت) و ارتفاع آن چهار متر و به صورت هشت ضلعى هرمى است . زمين اين زيارتگاه حدود بيست هزار متر مربع  است.

از ويژگيهاى اين بقعه، واقع شدن بر روى تپه اى مشرف بر وره و کوهها وروستاهاى کار نام، کلا کرده، مزده ، سادات محله،و شسک است. همچنين و جود درختان سر به فلک کشيده آزاد ، حکايت از قدمت مزار دارد. کرامات خارق العاده  زيادى از اين بقعه به منصه ظهور رسيده ،و در السنه و ا        فواه مردم جارى و سارى است. زمين اين زيارتگکاه حدود دو هکتار است.

درباره شخصيت مدفون در بقعه ، اهالى معتقدند که وى از نوادگان امام موسى کاظم(ع) است . برخى ديگر دو تن  به اسامى طاهر و قاسم را مدفون در اين بقعه  ميدانند و او را از نوادگان امام سجاد معرفى ميکنند و قايلند که مادر آنها نيز در کنار شان مدفون است. اگر اين ادعا را تلقى و به  قبول کنيم ، تنها شخصيتى که با بقعه مورد نظرسازگارى دارد طاهر آبوالقاسم بن آسماعيل منقذى بن جعفر بن  عبدالله بن الحسين الآصغربن امام سجاد(ع) است

که مادرش صفيه دختر قاسم بن عبدالله بن الحسين الاصغر دختر عموى وى بوده است. وى داراى يک فرزند بنام محمد بوده که او نيز در طبرستان سکونت داشت است. بر اين اساس، امامزاده طاهر مدفون در روستاى مزده مکنى به ابوالقاسم بوده و با چهار واسطه به امام سجاد نسب ميرساند اهالى به تصور ابوالقاسم دو نفرند قايل به مدفون بودن طاهر و قاسم در اين مکان بودند اين در حالى است که کنيه و اسم را با هم توآم نموده اند.

به هر حال سيد طاهر حسينى سيدى جليل القدر، عظيم الشان بود . او پس از شنيدن آوازه حکومت حسن بن زيد داعي- مؤسس دولت علويان – بهمراه عده اى از بنى اعمام خود را به طبرستان وپس از کشمکشهايى که داعى با يعقوب ليث صفار داشت سيد طاهر به اين منطقه پناهنده شد تا اينکه عاقبت وفات يافت.

امامزاده عابدين(ع)- آهو دشت

اين آرامگاه در نوزده کيلومترى جنوب خاورى شهر سارى و در وسط روستاى آهو دشت واقع است.

بناى زيبا با مدخل با شکوه که از آن به عنوان ايوان بقعه استفا ده ميکنند . اين زيارتگاه در کنار جاده واقع شده و داراى گنبدى عرقچينى تمام خوابيده و گنبدى قيفى کوچک بر بالاى آن است. بقعه شامل اتاقى به شکل مستطيل به ابعاد 8×4 متر است. که صورت قبرى در آن نيست. قبرستان محل در صحن کوچک بقعه است. تابلويى درسر درب بقعه است مه بر روى ان نام امامزاده صاحب الدّين نوشته شده که ظاهراً منظور آن سيد عابدين است مه به آن در کتاب فرهنگ جغرافيايى آباديهاى کشور اشاره شده است.

امامزاده عابدين (ع)- سرخ کلا

اين بقعه در پانزده کيلومترى شمال خاورى قائمشهر،دراانتهاى روستاى سرخ کلا ، در ميان باغات مرکبات و درختان کهنسال آزاد واقع شده است.

بناى قديمى که از خشت و گل بوده را خراب کردند  و به جاى آن و بنايى تازه به شکل مربع قديمى به ابعاد 7×7 متر با ايوانى در چهار چوب جهت ساختند درب آن از مغرب باز ميشود و دربى نيز  از جانب شرق به سوى مسجد بسيار قديمى و جالب آن گشوده ميشود که هنوز اين مسجد اصالت خود را با آن همه تعميرات غير اصولى از دست نداده و به نظر ميرسد که بالغ بر صد و پنجاه سال قدمت داشته باشد.

بام بقعه حلب سر است و تمام ديوار بقعه را با سنگ مرمر مزين نموده اند . صندوق چوبى به طول دو متر و عرض شصت سانتى مترو ارتفاع هشتاد سانتى متر در وسط بقعه است که فاقد ارزش هنرى است. در آتش سوزى که در سال 1379 ه.ش در بقعه صورت گرفته بخشهايى از سقف مسجد نيز از بين رفته است. زمين زيارتگاه حدود 5820 متر مربع است.

امامزادگان عالى و بالى (عليهما السلام)- کياسر

اين بقعه در حومه شهر کياسر (مرکز بخش چهار دانگه) واقع شده و شامل اتاق ساده اى به ابعاد 8×7 متر با پوشش بام پشم سيمان (ايرانيت) است که بر روى تپه اى مجاور جاده قرار دارد. سر سازى بقعه چوبى و يوارهاى آن از گچ و خاک ميباشد. دربى چوبى در سمت جنوب و شش پنچره در ضلع هاى شمال – شرق و غرب دارد. داخل اتاقک بقعه امکانات اوليه از قبيل وسايل روشنايى و پخت پز جهت اقامت زائران مهيا ميباشد. زمين اين زياتگاه حدود سه هکتار  است.

اين بنا به همت برادران عباسعلى رمضان نژاد و حاج حسين هادى نژاد و حاج قدم محمودى و محمد رمضان نژاد در سال 1381 شروع و در مهر همان سال به اتمام  رسيد. خفتگان در مزار را دو امامزاده با دو تن از دراويش ميدانند.

امامزاده عباس(ع)- أسا

در بيست و دو کيلومترى خاورى شهرستان سارى و بعد از روستاى داراب کلا آبادى آسا قرار دارد. در منتهى اليه آبادى و در ميان درختان تنومند آزاد و باغات مرکبات ، مزارى وجود داشته که به امامزاده عباس مشهور بوده است. بقعه امامزاده عباس که از خشت و گل بوده در حدود پانزده سال قبل به جهت فرسودگى بناو حوادث طبيعى از بين رفته و اخيراً با

همت اهالى در صدد ساخت آن هستند.

امامزاده عباس(ع)- برد

اين بقعه قديمى در بيست و هشت کيلومترى جنوب خاورى شهر کياسر (مرکز بخش چهار دانگه) در ميان گورستان تاريخى و بزرگ . خارج از روستاى کوهستانى و زيباى برد قرار گرفته است. اين بقعه به اين عباس  نيز شهرت دارد.

بقعه به صورت مربع شکل و به ابعاد 4×4 متر است که از سنگ لاشه و خشت و گچ ساخته شده است. ارتفاع بقعه با احتساب  گنبد عرقچينى آن حدود 5/3 متر است. چهار جهت آن بازبوده و در زاويه هاى آن طاقنمايى به چشم ميخورد.قدمت بنا بدون شک مربوط به عصر صفويه است و بر اثر دستبرد و حفاريهاى غير مجاز سنگ قبر قديمى آن را شکسته و خود بقعه را نيز ويران ساخته اند.

سيد عباس قريب در سال در حبس بود ،به استشفاع سادات هزار حريب مرخص گشته به وطن خود رفت. به احتمال قوى او در منطقه کياسر (مرکز بخش چهار دانگه) نزد سادات هزار حريب رسيد و تا آخر عمر در روستاى برد اقمت کزيد و در همانجا وفات يافت.

امامزاده عباس(ع)- سارى

يکى از مزارات با شکوه و زيباى شهرستان سارى ، مزار با شکوه امامزاده عباس (ع) است که در بلوار امام رضا (ع) و در خيابان عباس (ع) واقع شده است. در گذشته اين آرامگاه در دهکده آزاد کله از دهکده هاى اندرود شهرستان سارى و در حدود سه کيلونترى خارج از مرکز شهر سارى واقع بود امااکنون به جهت گسترش شهر ، اين دهکده  تقريباً داخل شهر شدهو براى يافتن سريع اين حرم آسمانى به خيابان گرگان روبروى پليس راه شهر ت دارد.

اين آرامگاه يکى از شاهکارهاى خوب معمارى قرن نهم هجرى است که در  30 دقيقه و 36 درجه عرض جغرافيايى و در 58 دقيقه و 52 درجه طول  جغرافيايى و به ارتفاع هيجده مترى سطح دريا قرار گرفته است. بقعه امامزاده عباس(ع) به صورت مسکونى مورد استفاده قرار ميگيرد و در فاصله صد مترى مسجد صاحب الزمان (عج) قرار گرفته استو از زيارتگاه هاى معتبر و مورد اعتقاد اهالى شهرستان سارى است که همه روزه زائران زيادى را در خود در بردارد.خصوصا در ايام تعطيلى و به ويژه در ايام تابستان محل استراحت م نذر و نياز زائران امام رضا(ع) است، که در مسير راه خود به اين بقعه مشرف ميشوند و معتقدند که قبل از زيارت امام رضا (ع) عرض ادبى به ساحت مقدس برادرشان نموده باشند.

امامزاده عباس(ع)- سرخ وليک

اين بقعه در چهل و يک کيلومترى جنوب خاورى شهر سارى،در جاده چهار دانگه و خارج از روستاى سرخ وليک بر روى تپه اى واقع شده که چشم انداز آن فوق العاده زيباست.

بناى قبلى که از خشت و گل بوده را تخريب و بجاى آن بنايى هشت ضلعى با بام پشم سيمان (ايرانيت) در حال ساخت است. هر يک از اضلاع بقعه چهار متر و چندين پنجره در جهت هاى مختلف دارد. ايوان کوچکى به ابعاد 3×2 متر در جلوى بقعه احداث شده که به عنوان مدخل حرم از آن استفاده ميشود و درب آن از جانب مغرب باز ميشود. زمين اين زيارتگاه حدود دويست متر مربع ميباشد. به احتمال قوى او سيد عباس بن ابراهيم العطار بن على بن عبدالرحمن الشجرى بن قاسم بن حسن بن زيد امام حسن(ع) است که در دستگاه حسن بن زيد داغى از موقعيت ممتازى بر خوردار بوده است. وفات او بايد در دهه ى آخر هجرى باشد.

امامزاده عباس(ع)- ورنام سفلى

در پنجاه کيلومترى جنوب خاورى شهر سارى، در ميان کوههاى ناجم روستاى ورنام سفلى قرار دارد. در کنار حسينيه يا مسجد محل ، دور درخت بسيار تنومندى را با چوب نشان و نرده کشيده اند و قايل به مدفون بودن امامزاده اى هستند. ظاهراً در گذشته نزديک درخت بقعه اى بر پا بوده که تخريب شده است.

از صحت و سقم اين مزار و اينکه آيا واقعاً کسى در اينجا مدفون است آگاهى نيست . ظاهراً در مازندران هرجا که درخت تنومندى يافت شود مورد تقديس و احترام اهالى است و اين در شهرستان سارى به يک واقعيت مبدل شده است.

امامزاده عباسعلى(ع)- عباسعلى کش

اين بقعه در چهارده کيلومترى شمال خاورى شهر جويبار و در وسط روستاى عباسعلى کش ، ميان گورستان عمومى محل مدفون است.بقعه هشت ضلعى تازه ساخت است که هر يک از اضلاع آن 4 و 8 متر و درب آن از جانب شمال باز ميشود و پنجره هايى نورگير در سه جهت دارد. در جلوى بقعه مسجد بزرگى احداث نموده اند که ابعاد آن 22 ×10 متر است و دربى به حرم امامزاده تعبيه نموده اند.

بر بالاى بقعه ،گنبد هرمى به ارتفاع پنج متر است که باحلب  زرد مزين گشته و در مرکز آن گنبدى به ارتفاع دو کتر نصب نموده اند . در زير همين گنبد قبر امامزاده قرار دارد که توسط ضريح آلومينيومى از مرقد محافظت ميشود.

زمين زيارتگاه حدود سه هزار متر مربع است . بقعه و مسجد کرسى بلند است که به اندازه  شصت سانتى متر است و بقعه و مسجد کرسى يلند است که به اندازه شصت سانتى متر از سطح حيات بلند تر و توسط چهار پلکان به آن راه ميابد. سرويسهاى بهداشتى در منتهى اليه حياط قرار دارد و بسيار مرتب است.

شخصيت مدفون در بقعه از ديرباز عباسعلى شهرت داشته حتى نام روستا از نام امامزاده بر گرفته شده است.

امامزادگان عبدالله و حمزه(عليهما السلام)- آب بندانسر

اين بقعه در چهار کيلومترى خاورى شهر سارى، در حدود 5/1 کيلومترى جاده اصلى نکا به سارى ، در ميان قبرستان عمومى روستاى آب بندانسر قرار دارد.

بقعه به شکل مستطيل به ابعاد 15×8 متر که درب آن از جتنب مشرق باز ميشود. در سه جهت بقعه پنجره هايى تعبيه کرده اند و قبر امامزاده در انتهاى بقعه قرار گرفته و صندوقى چوبى به طول دو و عرض 20/1 و ارتفاع 30/1 سانتى متر از مرقد محافظت ميکند.

بجهت واقع شدن بقعه بر روى تپه اى کوتاه، توسط هفت پلکان به بقعه راه ميابد. در داخل بقعه قبر يکى از شهداى جنگ تحميلى و قبور چند تن از مؤمنين مشاهده ميشود.

زمين زيارتگاه حدودچهار هزار و دويست متر مربع ميباشد و چندين اصله درخت آزاد مشاهده ميشود.

امامزاده عبدالله(ع) - اطرب

اين بقعه در نه کيلومترى شمال خاورى نکا در ميان گورستان محل ، پس از عبور رديفى از درختان سرو به بقعه امامزاده عبدالله خواهيم رسيد که در ميان درختان بلند آزاد محصور شده است.

بنايى مستطيل شکل به ابعاد 16×5 متر است که شامل دو اتاق تو در توست . دو درب در جانب مغرب و مشرق دارد و هشت پنجره نيز در اتاق تعبيه شده است . قبر امامزاده دراتاق کوچکى قرار دارد و بادآجر و سيمان آن را بالا آورده و طول دو و عرض 20/1 و ارتفاع 30/1 سانتى متر ساخته اندو بر روى آن پارچه هاى سبز انداخته اند . بام بنا سفال سر است و اخيراً تعميراتى در آن صورت گرفته امام هنوز از لايه هاى سقف باران ميچکد . کف ديوارهاى داخل  حرم موزائيک و جدار خارجى با سنگ مرمر تزئين شده است زمين زيارتگاه حدود چهار هزار متر مربع است.

متاسفانه از هويت صاحب مرقداطلاعى حاصل نشد و اهالى خود نيز تاريخچه اى از آن نداشتند. قديمى ترين کتيبه موجود در بقعه متعلق به سال 860 ه.ق (عهد مرعشيان)است که بر روى يکى از درهاى آن تعبيه شده است.

امامزاده عبدالله(ع) - امره

در هيجده کيلومترى جنوب شهر سارى و در سمت راست جاده دودانگه، روستاى سز سبز و زيباى امره واقع شده که در آن يازده بقعه کوچک و بزرگ وجود دارد. يکى از آن بقاع متبرکه که اخيرا يازسازى شده است ، بقعه امامزاده سيد عبدالله ميباشد که بنايى تازه ساخت با ايوانى کوچک دو اتاق تو در تو است و مدخل اصلى آن  از جانب شمال باز ميشود ، سقف بقعه پشم سيمان (ايرانيت) است.

قبر امامزاده در اتاق اول سمت چپ واقع شده و کمى بالاتر از آن قبر ديگرى است که متعلق به فرزند او سيد محمد بن عبدالله است. بر روى هر دو قبر صندوق چوبى تازه ساختى قرار  دارد.

زمين زيارتگاه حدود پانصد متر است و قبور کسان اهالى روستا در صحن آن قرار دارد. به گفته اهالى مادر سيد محمد و همسر سيد عبدالله در کتار وى مدفون هستند که به سيد ذريه حانم شهرت دارد.

امامزاده عبدالله(ع) - بزمين آباد

در بيست کيلومترى شمال خاورى شهر سارى ، روستاى بزمين آباد قرار گرفته است. در انتهاى روستا پس از عبور باغات مرکبات ، قبرستان بزرگى قرار دارد. در وسط  قبرستان ، زيارتگاه امامزاده عبدالله واقع است که از احترام ويژه اى در نزد اهالى برخوردار ميباشد. بناى آرامگاه به صورت برجى استوانه اى و گنبدى مخروطى به ارتفاع چهارمتر است که شباهت زيادى به بناهاى ساخته شده در قرون هشت و نه دارد. ولى با توجه به تکنيک ساخت بنا و ضعف کلى موجود در سازه بنا احتمالاً احداث بنا در ادوار بعديعنى پس از قرن ده توسط مردم عادى بوده است. بدنه برج پوشيده از اندودى خاکسترى از جنس سارج بوده  و در قسمت ورودى نمازخانه اى جديد احداث شده است.

در نوشته سر درب اصلى حرم، تعميرات و الحاقات حرم را مربوط به سال 1358 ه.ش ذکر نموده است. اين تعميرات شامل دو اتاق تو در تو به ابعاد 4 ×5 متر 4× 6 متر است که پس از عبور ار اين دو اتاق به مزار امامزاده راه ميابند.

قبر امامزاده درست در وسط برج قرار گرفته و به اندازه شصت سانتى متر بالا آورده اند و روى آن را با پارچه سبز پوشانيده اند.

زمين زيارتگاه حدود يک هکتار است و آنچه بيشتر از همه جلب توجه ميکنند، درحتى به قطر چهار متر در وسط حياط قرار دارد که بسيار بزرگ و شکوهمند است. در ميان ريشه ها و تنه ى خشک آن شمع روشن ميکنند. در جانب جنوب بقعه برخى خفته در مزار را به جهت تشابه اين  مرقد با ديگر مزارات سادات مرعشى ، از مرعشيان بر شمرده اند که دليل قطعى نميتوان بر آن اقامه نمود. از طرفى پيران محل،خفته در مزار را امامزاده عبدالله و معروف به ابوهاشم ميدانند که منظور کنيه امامزاده است که بر نام او غلبه کرده است . اگر اين شهرت محلى صحيح باشد شخصيت مدفون در بقعه بايد سيد عبدالله ابو هاشم بن زيد بن محمد بن يحى بن محمد الاعلم بن عبيدالله بن محمد بن عبدالرحمن الشجرى بن القاسم بن الحسن بن زيد بن امام حسن (ع) باشد زيرا علاوه بر اينکه نام او عبدالله است کنيه ى او نيز ابوهاشم است.

امام فخر رازى پدر سيد عبدالله يعنى زيد را تعقيب و سر پرست سادات سارى بر شمرده و مينويسد او دو فرزند به اسامى حسن و ابو هاشم عبدالله داشته است.

ابو طالب مروزى ، ديگر عالم انساب ، همين قول را پذيرفته و مينويسد :

« له اعقاب بها کثيرة رؤسا و نقباء و له أخ يسمى الحسين الرسول له ولدان اعقبا بربحة.» يعنى براى زيد نسل زيادى در سارى بودند که برخى از آنان از بزرگان و سرپرست سادات بودند .

علامه کمونه زيد را نقيب قايل سارى ذکر نموده  و براى او نيز فرزند به اسامى حسن و عبدالله ابوهاشم قايل شده است . او همچنين مينويسد : سيد عبدالله ابو هاشم ، پس از پدر نقابت سادات سارى را به عهدخ زيد سفلى و عليا قرار دارد، ما را به اين نکته رهنمون ميسازد که در گذشته به خاطر سکونت زيد بن محمد بن يحيى بن محمد اعلم حسنى در اين روستا بنام او خوانده شده واينک به همان نام شهرت دارد.از اينرو مدفون بودن زيد يعنى سيد عبدالله ابوهاشم در مزار کنونى خالى از حقيقت نيست. امام متاسفانه در منابع موجود از تاريخ وفات او هيچ ذکرى به ميان نيامده است . نقابت او بر سادات و موروثى شدن اين منصب معنوى در ميان خاندان او ، حکايت از موقعيت اجتماعى و زهد و تقوى او دارد.

امامزاده عبدالله(ع)- پايين کولا

اين بارگاه باشکوه در سيزده کيلومترى جنوب خاورى شهر سارى در بالاى تپه اى مشرف بر رود تجن و با چشم انداز بسيار عالى و در انتهاى روستاى پايين کولا قرار دارد.

ساختمان امامزاده تازه ساخت و کرسى بلند و به صورت گنبد خانه و دو نمازخانه مجزا در جنوب و غرب آن ميباشد . دو چنار تنومند به ارتفاع تقريبى چهل متر مقابل ايوان بقعه استوار ايستاده که بالغ بر يکصد سال عمرآن است.

پس از عبور از پلکان به ايوان بقعه خواهيم رسيد که دو کفشکن در کنار مدخل اصلى بقعه تعبيه شده است . بعد از عبور از اين فضا ، به اتاقى به ططول ده و عرض شش متر  ميرسين که به عنوان شبستان از آن استفاده ميشود.

اتاق بعدى مرقد امامزاده است که به ابعاد شش در هفت متر است که در وسط آن ضريح چوبى بر سکويى بيست سانتى مترى قرار گرفته و داخل آن  نيز صندوقى چوبى قديمى قرار دارد.

در جانب جنوب مرقد، مسجدى قديمى به طول شش و عرض چهار متر است که ظاهراً متعلق به قبل از قاجاريه و نشانگر قدمت بقعه امامزاده و گوياى تخريب مزار  و بازسازى ساختمان فعلى است. در غرب بقعه نيزمسجدى به طول هفت و عرض شش متر به جاى مسجد مخروبه ى قبلى ساخته اند که توسط چندين پلکان به صحن امامزاده راه ميابد.

زمين زيارتگاه حدود يک هکتار است و ده هکتار نيز زمين شالى موقوفه دارد که توسط درويش کمال الدين در سال 806 ه.ق وقف امامزاده شده است. در ضلع جنوبى بقعه تکيه اى قجارى که مربوط به 136 سال قبل است با سقف سفالى و نقشه مستطيل شکل به ابعاد دوازده در پنج متر قرار دارد که متشکل از فضاى نيمه باز اصلى و اتاقکى جهت انبارى است که هنوز مورد استفاده قرار ميگيرد.

به اعتقاد اهالى، شخصيت مدفون در بقعه، فرزند بلافصل امام موسى کاظم(ع) است که جهت زيارت امام رضا(ع) گرفتار مخالفان شده و در اين مکان به شهادت رسيده است. پر واضح است که چنين داستانى درباره اکثر مزارات امامزادگان ايران ساخته شده و غالب آنها تهى از واقعيت است. در استان مازندران هيچ بلافصل امامى مدفون نبوده و کلا هيچ کاروانى از سادات جهت زيارت امام رضا(ع) از مسير طبرستان در قرون ابتدايى اسلام، عازم خراسان نبوده و در هيچ يک از گزارشهاى مورخان و علماى انساب به ثبت نرسيده است. طبرستان و شهر سارى مرکز سادات حسنى و حسينى است و تيره ايئ کوچکى از نوادگان  امام موسى کاظم (ع) در طبرستان سکنى داشته اند  که تعداد آنها به عدد انگشتان دست تجاوز نميکند.